Italian Thought Today: Biopolitics, Nihilism, Empire

University of Kent, 5th – 6th April 2008
International conference financed by the British Academy, The Kent Institute for Advanced Studies in the Humanities, and the School of European Culture and Languages

Conference Organiser: Dr Lorenzo Chiesa (L.Chiesa@kent.ac.uk)

Against the background of a recent and widespread resurgence of Italian contemporary thought, and Italian leftist political theory in particular, the aim of this conference is twofold. First, the conference intends to explore the notions of biopolitics, Empire, and nihilism as elaborated in the recent works of some of the most important Italian living philosophers. Secondly, and more importantly, this conference aims to assess the impact of these notions on academic fields as diverse as political theory, economics, cognitive science, sociology, and literature.

«Italian Thought Today» therefore aspires to promote an interdisciplinary dialogue across the humanities and social sciences that should at the same time also problematise the philosophical notions mentioned above in light of their application to a non-philosophical domain. Is Negri’s idea that the globalisation of world markets has led to a progressive decline in the sovereignty of nation-states useful to explain the Realpolitik of today’s diplomacy? How can Vattimo’s emancipatory concept of «active» nihilism be challenged by the «passive» nihilism that seems to pervade much of contemporary Italian popular culture? Shouldn’t Agamben analyses of the politics of life be expanded in order to include detailed economical considerations?

Although the notions investigated in this conference have lately been the object of much attention, the novelty of this conference lies in its intention to contextualise them beyond the boundaries of philosophical discourse. This conference will bring together some of the protagonists of today’s Italian philosophical scene, a number of well-established critics of their work, as well as a number of leading scholars from across the humanities and social sciences who, in their recent research, have been confronting themselves with the concepts of biopolitics, Empire, and nihilism.

Confirmed speakers:
  • Professor Gianni Vattimo (Professor of Theoretical Philosophy, University of Turin, Italy): [title t.b.a.]
  • Professor Roberto Esposito (Professor of Theoretical Philosophy, Istituto Scienze Umane, Naples, Italy): Totalitarianism and Biopolitics
  • Dr Sergio Benvenuto (Psychoanalyst and Senior Researcher, Institute for Cognitive Sciences and Technologies, Italian Council for Scientific Research, Rome, Italy): Return to the Real: Philosophy in the Epoch of Bio-Technologies and Bio-Politics
  • Professor Andrea Fumagalli (Associate Professor of Economics, University of Pavia, Italy): Ten Theses on Bioeconomy and Cognitive Capitalism
  • Professor Timothy Campbell (Associate Professor, Italian Studies, Cornell University, USA): From the Impolitical to the Impersonal: Roberto Esposito’s Politics of Life
  • Professor Timothy Murphy (Associate Professor, English, University of Oklahoma, USA): Pedagogy of the Moltitude: Negri on Stage
  • Dr Jelica Sumic Riha (Senior Researcher, Institute of Philosophy, University of Ljubljana, Slovenia): Giorgio Agamben’s Politics of the Remnant
  • Dr Matteo Mandarini (Lecturer in Management in the Cultural Industries, Queen Mary University, University of London): Not Fear But Hope in the Apocalyspse
  • Dr Alberto Toscano (Lecturer in Sociology, Goldsmiths College, University of London): Abstract Life: The Biopolitical Logic of Capitalism and Empire
  • Dr Ozren Pupovac (Researcher in Sociology, Open University / Jan van Eyck Academie, Maastricht, The Netherlands): Machiavelli, Negri, Althusser: Encounters and Detours
  • Dr Shane Weller (Reader in Comparative Literature, University of Kent): The Art and Ethics of Distortion: Heidegger, Derrida, Vattimo
  • Dr Lorenzo Chiesa (Lecturer in Critical Theory, University of Kent): Homo Sacer: A Franciscan Ontology

Blogged with Flock

Tags: , , ,

3o τεύχος του QVzine

το 3ο τεύχος του http://www.qvzine.net είναι γεγονός! δείτε το στη σελίδα http://qvzine.net/qv3/qv3.htm

τα άρθρα του τεύχους είναι:

QVIntro/ Λεξικό / Η νόσος ως μεταφορά, μια ιδέα/ Πτέρυγα Ασθενών / Αστείες σιγουριές/ Abstract/ Οι λόγοι στο μικροσκόπιο/ Στα όρια των λέξεων/ Ο κόσμος λέει πολλά/ Νόσος εξουσίας/ Gender identity disorder/ Στην αρχή είναι ο Λόγος

QVzine Intro

Από την πρώτη μας επαφή με τον … τούτο κόσμο, όταν το πρώτο άγγιγμα, το πρώτο χέρι που μας ακούμπησε, ή ακριβέστερα μας έσπρωξε, ήταν αυτό του γιατρού και του πρώτου Λόγου που μιλάει για μας χωρίς εμάς (το διαχρονικό… «είναι κορίτσι!!»), μέχρι σήμερα, έχουμε αφεθεί πολλές φορές στα χέρια και τις γνώσεις ενός «ειδικού» διαμεσολαβητή, για να μας περιγράψει, να εξηγήσει, να γνωματεύσει και τελικά να πάρει από πάνω μας, από μέσα μας, από κάτω μας, οτιδήποτε μας εμποδίζει να είμαστε «καλά».

Ο Λόγος αυτός μας ακολουθεί. Μεγαλώσαμε, ακούγοντάς τον να ορίζει τι είναι καλό και τι κακό για την υγεία μας. Γινόμαστε άγρυπνοι φύλακες μιας υγείας, του σώματός μας, γιατί το να είσαι υγιής ορίζεται ως η φυσιολογική κατάσταση. Έτσι μπορώ και πρέπει να δρω ως κοινωνικό άτομο, να απολαμβάνω τα αγαθά που μου προσφέρει η ζωή και η αγία κοινωνία. Η ζωή διαφημίζεται ως υγιής. Από το καθαριστικό τουαλέτας μέχρι το καταναλωτικό δάνειο από την τράπεζα της γειτονιάς μου, απολαμβάνουν μαζί με μένα, νέοι, υγιείς, σφριγηλοί άνθρωποι που ποζάρουν χαμογελαστοί ανάμεσα στη σειρά που παρακολουθώ, στις ειδήσεις που μαθαίνω την αλήθεια, στο ματς που παίζει η ομάδα μου. Γιατρέ μου, τι γίνεται άμα δεν τους μοιάζω;

Εκτός βέβαια από το να προσπαθώ να τους μοιάσω, πρέπει επίσης να κρύβω ό,τι με πληγώνει, να νοσώ σωπαίνοντας, γιατί προβλέπεται αποβολή, και ποιος αντικρίζει τον κηδεμόνα μου, την γειτόνισσα, το αφεντικό μου;

Φτάνει όμως με τη φαντασία της επιστημονικής πραγματικότητας!

Όταν η συμπεριφορά και η αντίδραση του οργανισμού και του σώματος φιλτράρεται από την εξουσία της ιατρικής γνώσης, ποιες είναι οι αντιστάσεις μας απέναντι σ’ αυτόν τον φαινομενικά καθολικό «ορθό» Λόγο; Κατά πόσο η γνώση και η πληροφόρηση είναι ικανές να ψεκάσουν το φόβο για το άγνωστο και το επίπονο που μπορεί να συνεπάγεται η εμπειρία της αρρώστιας;

Όταν η γνώση αναμιγνύεται με ηθικοκοινωνικά συστατικά που έχουν ως βάση τις νόρμες τρόπου ζωής και συμπεριφοράς, και σερβίρεται με ένα Λόγο επιστημονικής εγκυρότητας, τότε το ήδη αλειμμένο με εξουσιαστικές σάλτσες σώμα, σερβίρεται στο μυστήριο του ιατρικού δείπνου.

Κατά πόσο μια τέτοια μεταφορά είναι αθώα, θα αναρωτιόταν και η Σούζαν Σόνταγκ. Στο βιβλίο της «Η νόσος ως μεταφορά», κάνει μια κριτική για το Λόγο περί ασθένειας, και συγκεκριμένα για τις μεταφορές που χρησιμοποιούμε για να μιλήσουμε για την ασθένεια. Λόγος που γίνεται εμπειρία και δημιουργεί υποκείμενα-ασθενείς.

Εντοπίζοντας τα αποτυπώματα των λόγων αυτών στα οικεία μας σώματα, αναρωτιόμαστε…

μήπως είμαστε κατά φαντασίαν υγιείς;

www.qvzine.net

Blogged with Flock

Tags: , , ,

Migrant / Media / Metropolis

New labour struggles in the global city
Saturday February 2nd 2008, Amsterdam

Migration and media-activists gather with theorists and labour
organizers to discuss and share best practices in the fight against
precarity and insecure labour conditions. Sharing inspiring examples of
social justice unionism and creative campaigning like “Justice for
Janitors” in the U.S. and “Cleaners For a Better Future” in the
Netherlands. The aim is to challenge traditional labour practices,
syndicate and inspire a sharper network of social activists, academics,
media makers and artists to join contemporary urban labour struggles and
confederate into a globalization from below.

With: Enrica Rigo (migration researcher); Marcel van der Linden (Labour
Historian) Zoe Romano (Chainworkers); Nico Sguiglia (Oficinas Sociales),
Massimo De Angelis (the Commoner), Dagmar Diesner (No Borders London),
Seoren Kohler (Multitude), Hagen Kopp (migration activist), preceded by
the book launch of Urban Politics Now! (NAi, 2007).

Date | Saturday February 2

Blogged with Flock

Tags: , , ,

Μας πιάσανε! Η ντροπαλότητα στις ψυχικές ασθένειες!

από τα σημερινά «νέα», ένα σχόλιο που συνεχίζει την προβληματική για τον πολλαπλασιασμό των διαγνωστικών κατηγοριών και ετικεττών στην ψυχιατρική, που ενδιαφέρει ιδιαίτερα την πρακτική κριτική της ψυχοπαθολογίας…


Οι ντροπαλοί…
… θεωρούνταν κάποτε απλά εσωστρεφείς. Αλλά ποτέ ψυχικά ασθενείς. Η ντροπαλότητα ήταν κάτι που το εκτιμούσαν οι άνθρωποι. Όμως, σήμερα πια δεν είναι αυτό που ήταν άλλοτε. Είναι μια ασθένεια. Και οι ψυχίατροι τής έχουν δώσει ένα σωρό νέα ονόματα- «κοινωνικό άγχος», «διαταραχή αποφυγής», σχεδόν τόσα όσα και οι ασθενείς που οι ψυχίατροι λένε πως πάσχουν από αυτήν.

Φωτογραφία
Αν πάσχουμε…… όμως σήμερα πραγματικά από κάτι, είναι κυρίως από έναν πληθωρισμό διαγνώσεων και φαρμάκων. Το ψυχιατρικό επάγγελμα έχει κολλήσει την ταμπέλα της «διαταραχής» σε ένα σωρό συναισθηματικές εκδηλώσεις που άλλοτε θεωρούνταν απόλυτα φυσιολογικές. Έτσι ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι θεωρούνται ψυχικά ασθενείς. Μια έρευνα υποστηρίζει ότι οι μισοί άνθρωποι θα προσβληθούν από κάποια ψυχική νόσο στη διάρκεια της ζωής τους. Μια άλλη ότι το 10-20% των νέων πάσχουν από διαταραχές συμπεριφοράς. Βρετανική έρευνα υποστηρίζει ότι ένα στα δέκα παιδιά έχει συγκινησιακά προβλήματα και διαταραχές συμπεριφοράς. Σε ολοένα και περισσότερους νέους χορηγούνται αντικαταθλιπτικά και άλλα φάρμακα, ιδιαίτερα στις ΗΠΑ και σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Όμως, ο Κρίστοφερ Λέιν, καθηγητής της ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου, πιστεύει πως αυτή η εικόνα δεν είναι πραγματική. Στο βιβλίο του «Ντροπαλότητα» δείχνει πώς το «Διαγνωστικό και στατιστικό εγχειρίδιο των ψυχικών διαταραχών», που είναι το ευαγγέλιο του ψυχιατρικού επαγγέλματος σε όλον τον κόσμο, κατέληξε να είναι σήμερα, από ένα μικρό βιβλιαράκι τη δεκαετία του 1980, ένας ογκώδης τόμος με εκατοντάδες νέα και αόριστα σύνδρομα. Η Αμερικανική Ψυχιατρική Ένωση πρόσθεσε σε αυτό το εγχειρίδιο την «κοινωνική φοβία», τη «διαταραχή αποφυγής» και άλλα παρόμοια, χαρακτηρίζοντας σχεδόν ως ψυχωσική την ανάγκη ενός ανθρώπου να θέλει να είναι απόμακρος ή απλώς μόνος. Στις πεντακόσιες σελίδες αυτού του εγχειριδίου, η ντροπαλότητα παρουσιάζεται σχεδόν το ίδιο απειλητική όσο και η κατάθλιψη, μια «αρρώστια» για την οποία γράφονται στις ΗΠΑ 200 εκατομμύρια συνταγές κάθε χρόνο.
Η δυσάρεστη…
… συνέπεια από αυτή την κατάσταση είναι πως το εύρος αυτού που λέμε «υγιής συμπεριφορά» περιορίζεται διαρκώς. «Οι ιδιοτροπίες μας και οι παραξενιές μας έχουν γίνει προβλήματα που περιμένουν από εμάς να τα φοβόμαστε και να τα διορθώνουμε με φάρμακα», λέει ο καθηγητής Λέιν. «Δεν είμαστε πια πολίτες που δικαιολογημένα ανησυχούμε για τον κόσμο μας, που μερικές φορές θέλουμε να μένουμε μόνοι. Στις σχέσεις μας βλέπουν χρόνιο άγχος, διαταραχή προσωπικότητας. Στη μοναξιά μας, ήπια ψύχωση. Στην αντιγνωμία μας, αντιδραστική διαταραχή. Στη στενοχώρια μας, χημική ανισορροπία που πρέπει να θεραπευτεί με φάρμακα».
Τα θύματα…

… αυτής της νοσολαγνείας δεν είναι μόνο οι ντροπαλοί. Ο Άρθουρ Κλάιν, καθηγητής της ψυχιατρικής στο Χάρβαρντ, προειδοποιεί ότι, με την προσθήκη όλων αυτών των ήπιων μορφών άγχους και κατάθλιψης στις ψυχικές διαταραχές εκτρέπεται η προσοχή από ασθένειες όπως η σχιζοφρένεια και η βαριά κατάθλιψη. Είναι άδικο να πέφτουν θύματα οι ντροπαλοί, αλλά ακόμη πιο άδικες είναι οι παράπλευρες απώλειες.

ΔΡΟΜΟΙ

Tου ΡΟΥΣΣΟΥ ΒΡΑΝΑ rvranas@dolnet.gr

Blogged with Flock

Tags: , , , , ,

Τρομοκρατικές απόλυσεις δύο νοσηλευτών από το οικοτροφείο της αστικής «μη κερδοσκοπικής» εταιρείας «Ανάσα»…

από το indymedia…

…έρχονται να προστεθούν στην αλυσίδα των απολύσεων και τον εξαναγκασμό σε παραίτηση δεκάδων και εκατοντάδων εργαζομένων στα οικοτροφεία (όπου φιλοξενούνται άτομα με σοβαρά προβλήματα ψυχικής υγείας) τα οποία έχουν παραχωρηθεί στον ιδιωτικό τομέα. Μεγάλες καθυστερήσεις στην καταβολή των αποδοχών, αυθαίρετη και εκβιαστική μείωσή τους, μείωση του προσωπικού και εντατικοποίηση της δουλειάς του, δραματική υποβάθμιση των θεραπευτικών διαδικασιών και των όρων διαβίωσης των φιλοξενουμένων : όποιος αντιδρά, απολύεται.

Ως προς την Εταιρεία «Ανάσα», φαίνεται ότι είναι «μεγάλη οικονομική ανάσα» για τους ιδιοκτήτες της – τόσο μεγάλη που δεν αφήνει το παραμικρό περιθώριο για την «ελάχιστη ανάσα» σε προσωπικό και φιλοξενουμένους.

Η «Ανάσα» αποτελεί πρότυπο της πρωτοφανούς «αρπαχτής»  στα πλαίσια της λεγόμενης «ψυχιατρικής μεταρρύθμισης» και του «Ψυχαργώς». Με ιδιοκτήτη «στα χαρτιά» ένα πολιτικό μηχανικό (ειδικότητα που, προφανώς, κρίνεται εξαιρετικά σχετική με την ψυχιατρική αποκατάσταση!!!!), αλλά με την ψυχολόγο σύζυγο στα μετόπισθεν, με πλήρη εξουσία και πραγματική διαχειρίστρια των πάντων. Το πράγμα γίνεται ακόμα περισσότερο σκανδαλώδες όταν γνωρίζει κανείς ότι η εν λόγω κυρία εργάζεται ως μόνιμη υπάλληλος σε κρατικό φορέα (στη μονάδα εφήβων του 18 Ανω). Επισήμως, δεν προβλέπεται αμοιβή για τις υπηρεσίες της στο οικοτροφείο, στο οποίο ως υπεύθυνος φέρεται ο σύζυγος. Μήπως, όμως, υπάρχουν παράπλευροι δίαυλοι μέσω των οποίων, χρηματοδότηση για το οικοτροφείο που προορίζεται για άλλους σκοπούς, πηγαίνει στη δική της τσέπη;

Αλλωστε, η διοχέτευση πόρων αλλού, προς ίδιον όφελος και προς όφελος συγγενικών προσώπων, είναι πάγια πρακτική στις περισσότερες αστικές «μη κερδοσκοπικές» εταιρείες που συμμετέχουν στο «Ψυχαργώς» (και όχι μόνον).

Επιπλέον, το φαινόμενο μόνιμοι υπάλληλοι (γιατροί) του ΕΣΥ, να λειτουργούν εταιρείες «μη κερδοσκοπικές», όπου φιλοξενούνται ασθενείς (που τους παίρνουν από τους χώρους τους οποίους διευθύνουν σε δημόσια ιδρύματα), χρησιμοποιώντας ως βιτρίνα συγγενικά τους πρόσωπα, δεν είναι μεμονωμένη πρακτική και υπάρχει η εξακριβωμένη πληροφορία ότι στο Δαφνί (ΨΝΑ) υπάρχουν (πέραν της ως άνω) τουλάχιστον δύο γιατροί που επιδίδονται σ΄ αυτό το σπορ.

Η Διοίκηση της «Ανάσα», προκειμένου να συνεχίσει ανενόχλητη τις λοβιτούρες της και την ανεξέλεγκτη διαχείριση του οικοτροφείου, για να μπορεί να μειώνει μισθούς και να καθυστερεί πληρωμές, έπρεπε ν΄ απαλλαχτεί από την πρώτη φουρνιά των πλέον πολιτικοποιημένων και συνδικαλισμένων εργαζομένων του οικοτροφείου, που έμπαιναν εμπόδιο στα σχέδιά της. Γι΄ αυτό προχώρησε στις απολύσεις, με σκοπό να δημιουργήσει μια νέα φουρνιά εργαζομένων που θα είναι απολύτως προσαρμοσμένοι στις επιταγές της.

Αυτό που δεν έχουν καταλάβει, όμως, είναι ότι ο κόσμος έχει θυμώσει πολύ και ότι, αυτούς και τους ομοίους τους, καθώς και τους εργοδότες τους στην κυβέρνηση, τους περιμένουν πολύ δυσάρεστες εκπλήξεις….

Blogged with Flock

Tags: , ,

Κοινωνικά Αποκλεισμένοι: Οι Καλύτεροι Εργαζόμενοι Προσωρινής Απασχόλησης

Χθες το πρωί στο γραφείο διάβαζα την καθημερινή μου πρωϊνή οικονομική εφημερίδα -όπως πρέπει να κάνει κάθε αξιοσέβαστος businessman (lol)- και ανακάλυψα ότι μια από τις μεγαλύτερες παγκοσμίως εταιρείες διαχείρισης και προσφοράς ανθρώπινου δυναμικού (HRM & Recruiting λέγονται στα μανατζερίστικα) και μια από τις μεγαλύτερες στην Ελλάδα Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις (MKO) στον τομέα της κοινωνικής υποστήριξης & αλληλεγγύης αποφάσισαν να ξεκινήσουν συνεργασία στα πλαίσια ενός προγράμματος Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης (ΕΚΕ, Corporate Social Responsibility – CSR, πάλι στα μανατζερίστικα) που διεξάγει η πρώτη1.

Αφήνοντας στην άκρη την αυτονόητη κριτική στις ανοησίες περί εταιρικής κοινωνικής ευθύνης και ηθικής των επιχειρήσεων ο σχολιασμός εδώ θα περιοριστεί στην πλευρά της ΜΚΟ. Στο τι επιθυμεί να πετύχει και που αποσκοπεί η ΜΚΟ2. Όχι μόνο γιατί οι ΜΚΟ είναι το αναδυόμενο εργασιακό πεδίο για πλειάδα κοινωνικών επιστημόνων, μια γαλέρα κακοπληρωμένης παροχής κοινωνικών υπηρεσιών, ούτε γιατί το κράτος τείνει να αποτραβιέται από την κοινωνική πρόνοια και να την παραδίδει σε ιδιωτικές, μη κυβερνητικές, «δήθεν» μη κερδοσκοπικές οργανώσεις, με ό,τι συνεπάγεται αυτό, αλλά και γιατί οι περισσότερες από αυτές τις ΜΚΟ προβάλλουν ένα προσωπείο κοινωνικής «αλληλεγύης» και άρσης/μεταρρύθμισης του κοινωνικού αποκλεισμού, ένα προσωπείο αλλαγής ενός άδικου συστήματος μέσα από την αλληλεγγύη, την αυτενέργεια και την εθελοντική προσφορά.

Πρώτα όμως, η απαιτούμενη θεωρία: τι κάνουν οι εταιρείες διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού. Στον καπιταλισμό μετά τη δεκαετία του ’80, με την κατάρρευση του κοινωνικού κράτους, η αγορά εργασίας παγκοσμίως, για να συμπιέσει το απαιτούμενο κόστος της εργασίας και να ανακόψει τους εργατικούς συνδικαλιστικούς αγώνες, επωφελούμενη από την τεχνολογική πρόοδο, έκανε την παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών πιο ευέλικτη και ελαστική, προσαρμοσμένη στη εκάστοτε ζήτηση (on-demand). Πχ, έχει κάποιος μια βιοτεχνία που φτιάχνει φτηνά ρούχα και έρχεται η περίοδος των εκπτώσεων. Για να μην απασχολεί πολύ μόνιμο προσωπικό (κάτι που συνεπάγεται άδειες, επιδόματα, ασφάλιση και περίθαλψη, συνδικαλισμό, και άρα μεγαλύτερο κόστος) τηλεφωνεί σε μια εταιρεία ανθρώπινου δυναμικού και λέει στον υπεύθυνο εργασιακό σύμβουλο: «Θέλω να μου στείλεις 5 κοπτοραπτούδες για 15 μέρες, για να βγάλω 4 παραγγελίες που έχω». Οι γυναίκες αυτές, θα βγούν από την ανεργία για αυτό το διάστημα, αλλά θα πληρώνονται μισθό κατώτερο του ελάχιστου -θα τους αφαιρούνται χρήματα για το «νταβατζιλίκι/προμήθεια» του γραφείου εργασίας- χωρίς ασφάλιση και περίθαλψη πέραν αυτού του διαστήματος και μετά θα χάσουν απλά τη δουλειά τους. Άσε που το συμβόλαιό τους θα περιλαμβάνει ρήτρα ενάντια στο συνδικαλισμό και την προσπάθεια να βελτιώσουν συλλογικά την κατάστασή τους. Όπως γράφτηκε στον τύπο, πρόκειται για εργαζόμενες/ους «χαρτομάντηλο»: τους χρησιμοποιούμε και τους πετάμε στα σκουπίδια. Το ζήτημα εδώ -για μας- δεν είναι η εύρεση μιας (οποιασδήποτε) εργασίας, αλλά η αδυναμία πρόβλεψης για το μέλλον, (οικονομικού) προγραμματισμού ζωής, οργάνωσης του προσωπικού χρόνου – καθώς οποιαδήποτε ώρα μπορεί να σε καλέσει ο εργ. σύμβουλος ή το αφεντικό και αν δεν πας απολύθηκες- και γενικά, η βύθιση σε ένα βάλτο τυχαίας και προσωρινής απασχόλησης, επαγγελματικής αβεβαιότητας, ρευστών διαπροσωπικών σχέσεων και εν τέλει, υπαρξιακής επισφάλειας3. Και αυτό είναι ένα ψυχολογικό βάρος που λίγοι άνθρωποι μπορούν να αντέξουν.

Η κατάσταση αυτή δεν υφίσταται μόνο στον ιδιωτικό τομέα, για παράδειγμα, και οι ταχυδιανομές των ΕΛΤΑ συνεργάζονται με μια εταιρεία διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού, η Εθνική τράπεζα υπενοικιάζει συμβασιούχους εδώ και πάρα πολλά χρόνια από αντίστοιχη εταιρεία, ενώ τι νομίζετε ότι είναι τα προγράμματα stage πέρα από ψηφοθηρικά και κομματικά; Και ο ΟΑΕΔ ευρύτερα τείνει πια να εστιάζει στην εύρεση θέσεων μερικής/προσωρινής απασχόλησης. Σε χώρες με μεγάλη ανεργία και έλλειψη βιομηχανίας αιχμής και υψηλής ειδίκευσης όπως η Ελλάδα, οι εταιρείες διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού τείνουν να γίνουν κυρίαρχο παράδειγμα εύρεσης απασχόλησης4.

Αυτό ήταν το εργασιακό παράδειγμα των εταιρειών διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού. Ποιό είναι το εργασιακό παράδειγμα των ΜΚΟ; Ποιό είναι το παράδειγμα των κοινωνικών υπηρεσιών που προσφέρουν;

Από την εργασιακή εμπειρία και τα διαβάσματά μου, η κατάσταση στην Ελλάδα τουλάχιστον στο εργασιακό τοπίο στις ΜΚΟ δεν απέχει πολύ από το παράδειγμα της προσωρινής εργασίας των εταιρειών διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού. Κυριαρχούν οι προσλήψεις ορισμένου χρόνου, ανάλογα με τα επιχορηγούμενα προγράμματα που τρέχουν κάθε φορά, σε θέσεις πολλές φορές μερικής απασχόλησης, μετά από πολλή άμισθη -«εθελοντική»- εργασία, όπου αποκτάται η εργασιακή εμπειρία. Οι εργαζόμενες/οι δεν έχουν ασφάλεια και συνέχεια στον εργασιακό τους ρόλο, καθώς τα χαρακτηριστικά και η περιγραφή της θέσης τους αλλάζουν όταν αλλάζει και το πρόγραμμα που τους χρηματοδοτεί, και κυρίως δεν έχουν βεβαιότητα στις αποδοχές τους -μήνας μπαίνει μήνας βγαίνει- αφού συχνά η κρατική επιχορήγηση μπορεί να αργεί ή να μην διαχειρίζεται κατάλληλα λογιστικά. Μια αόριστη υπόσχεση ανανέωσης της σύμβασης εργασίας, ανάλογα με τα προγράμματα και τις χρηματικές υποχρεώσεις, πλανάται στον αέρα, ενώ πολλές φορές επιλέγεται η αυτασφάλιση ως ελεύθεροι επαγγελματίες, ειδικά για το επιστημονικό προσωπικό. Με λίγα λόγια, ελαστική, ευέλικτη εργασία, ορισμένου χρόνου, με χαμηλές αποδοχές, κάτω από το προσωπείο του αριστερού/ανθρωπιστή εργοδότη. Η εργασιακή εμπειρία που αποκτάται στις ΜΚΟ, για τους τυχερούς και τις τυχερές που θα τα καταφέρουν, μπορεί να είναι υπόβαθρο και η απαιτούμενη προϋπηρεσία για να μεταπηδήσουν μια καλύτερη θέση σε κάποιο νοσοκομείο, ΟΤΑ ή άλλη κρατική υπηρεσία, ή και να ανοίξουν ιδιωτικό γραφείο, αλλά δεν μπορούμε να μην επισημάνουμε ότι το ελληνικό κράτος προτιμά πλέον να υποχρηματοδοτεί τους δημόσιους οργανισμούς υπηρεσιών κοινωνικής πολιτικής και να δίνει με το σταγονόμετρο, σε μια προσπάθεια να δείξει απορρόφηση των κοινοτικών κονδυλίων, χρήματα σε ΜΚΟ για να αναλάβουν διάφορες δράσεις που προτείνουν οι ίδιες, με αδιαφανή κριτήρια επιλογής τους5. Σαν αυτό που διαφημίζεται τώρα ως Σύμπραξη Δημόσιου – Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ στα μανατζερίστικα) δηλαδή.

Είναι αναπόφευκτο ότι οι υπηρεσίες που προσφέρουν οι ΜΚΟ στις ομάδες που βρίσκονται υπο κοινωνικό αποκλεισμό θα είναι ανάλογες της οργανωσιακής και οικονομικής τους διαχείρισης. Γιατί όταν δεν έχεις σταθερή χρηματοδότηση, προσωπικό που να έχει συνέχεια απασχόλησης και ικανοποιητικές αμοιβές, ώστε να διατηρεί σταθερές σχέσεις υποστήριξης και εμπιστοσύνης με τα άτομα που υφίστανται κοινωνικό αποκλεισμό και χρειάζονται τις υπηρεσίες των ΜΚΟ, οι υπηρεσίες θα είναι ενδεχομενικές, ανάλογα με τη συγκυρία και τις περιστάσεις (αν θα έχει γίνει αποδεκτό το τάδε ή το δείνα πρόγραμμα παρέμβασης, αν θα υπάρχει κάποιος με «μεράκι» ώστε να τρέχει, αν θα έχει οργανωθεί η κατάλληλη εθελοντική ομάδα υποστήριξης, κλπ.). Η νεο-φιλελεύθερη αυτή ενδεχομενικότητα (contingency) της κοινωνικής πρόνοιας είναι σύμφυτη με το καθεστώς εργασίας στις συνθήκες επισφάλειας. Είναι προϊόν αλλά και αίτιο του κοινωνικού βάλτου της επισφαλούς απασχόλησης. Αν δεν έχεις σταθερή ασφάλιση και περίθαλψη απο την εργασία σου, πολύ περισσότερο αν δεν έχεις εργασία, είναι φυσικό να στραφείς στις δωρεάν, (ιδιωτικές) υπηρεσίες κοινωνικής υποστήριξης για να αντιμετωπίσεις τις ανάγκες υγειονομικής περίθαλψης που αντιμετωπίζεις. Αλλά τι γίνεται όταν βλέπεις ότι η υπεύθυνη λείπει, είναι πάντα απασχολημένη γιατί έχει πολλές περιπτώσεις, ή η εθελοντική ομάδα μόνο «παρηγορητική» φροντίδα και κούφια λόγια μπορεί να σου προσφέρει, αντί για απτές λύσεις; Κατά πόσο απελπίζεσαι και χάνεις την εμπιστοσύνη σου; Συνεχίζεις να βασίζεσαι στη συγκεκριμένη δομή και να θεωρείς ότι μπορεί να σου καλύψει τις ανάγκες; Επιθυμείς να συνεχίζεις μια σχέση υποστήριξης ή τσεκάρεις και αλλού -σε άλλα «μαγαζιά»- να δεις τι μπορούν να προσφέρουν, ως ορθολογικός καταναλωτής υπηρεσιών; Ή  καταλήγεις τελικά στην πλήρη απελπισία και στην απόσυρση;

Το άρθρο της εφημερίδας αναφέρει ότι η συνεργασία της εταιρείας διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού και της ΜΚΟ θα έχει 3 επίπεδα: το πρώτο θα είναι η εξάμηνη επιμόρφωση (mentoring) των εργασιακών συμβούλων της ΜΚΟ (μισθωτών και εθελοντών) από την εταιρεία, για την προώθηση στην απασχόληση. Το δεύτερο επίπεδο θα είναι η δημιουργία ενός γραφείου διασύνδεσης αποκλεισμένων ομάδων με την αγορά εργασίας από την εταιρεία και το τρίτο θα είναι ένα «πρόγραμμα ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των επιχειρήσεων και του κοινού», με στόχο την ευαισθητοποίηση απέναντι στον κοινωνικό αποκλεισμό και την υιοθέτηση πολιτικών που τον αποτρέπουν. Αν δεν είναι η συνεργασία και η δημοσιοποίησή της αυτή ένα κούφιο επικοινωνιακό πανηγύρι, σχεδιασμένο προσεκτικά να δώσει πόντους εταιρικής κοινωνικής ευθύνης και διαφήμιση στην εταιρεία και λίγη δημοσιότητα για τους σκοπούς χρηματοδότησης της ΜΚΟ, μπορούμε να εξάγουμε ενδιαφέροντα συμπεράσματα και ερωτήματα. Το πρώτο συμπερασμα είναι η ηγεμονία του λόγου (discourse) και των πρακτικών της διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού (HRM) και του management, και η αποδοχή της εισαγωγής τους στο λόγο και την πρακτική μιας ΜΚΟ, όπως φαίνεται από την αποδοχή της ανάγκης εκπαίδευσης στις πρακτικές και μεθόδους μιας τέτοιας εταιρείας. Το δεύτερο συμπέρασμα είναι ότι η εταιρεία πολύ έξυπνα πράττει, καθώς διευρύνει το πελατολόγιό της και τη βάση δεδομένων της εργασιακών βιογραφικών και σε άλλες ομάδες -κοινωνικα αποκλεισμένων ατόμων, που χρειάζονται περισσότερο την απασχόληση- που θεωρητικά δεν χρησιμοποιούν τις υπηρεσίες της για να αναζητήσουν απασχόληση. Μεγαλώνει τον αριθμό των ατόμων που μπορεί να προωθήσει σε προσωρινή και μερική απασχόληση, που θα είναι τελικά και οι καλύτεροι εργαζόμενοι/ες, οι πιο πειθήνιοι και υποταγμένοι. Εμφανίζει παράλληλα ένα πολύ ηθικό προσωπείο, τάχα ότι συμπαρίσταται ενεργά στον αγώνα κατά της ανεργίας και του κοινωνικού αποκλεισμού. Επίσης, μπορούμε να ισχυριστούμε δυνητικά ότι και η ΜΚΟ πολύ σοφά πράττει: στα μανατζερίστικα το λέμε outsourcing -είναι η εκχώρηση υπηρεσιών και τομέων μιας επιχείρησης (πχ καθαριότητα, τηλεφωνικό κέντρο) σε άλλες μικρότερες, οι οποίες μπορούν να τις αναλάβουν με μικρότερο λειτουργικό κόστος- με αποτέλεσμα να μειώνονται τα έξοδα για την πρώτη επιχείρηση. Τώρα, μέσω μιας δωρεάν συνεργασίας με μια από τις μεγαλύτερες εταιρείες διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού, θα μπορούν οι εργασιακοί σύμβουλοι – κοινωνικοί επιστήμονες της ΜΚΟ να επικεντρωθούν σε άλλες περιπτώσεις, σε άλλα προγράμματα, να διαφοροποιήσουν τις υπηρεσίες τους. Το μεγάλο ερώτημα είναι όμως ποιά θα είναι η πραγματική προσπάθεια για την άρση του κοινωνικού αποκλεισμού, ο σκοπός της ΜΚΟ δηλαδή. Και στη συγκεκριμένη περίπτωση, ποιά θα είναι η εργασιακή στήριξη για την άρση του εργασιακού αποκλεισμού; θα είναι η προώθηση σε προσωρινές εργασίες; Ο κοινωνικός και εργασιακός αποκλεισμός σαφώς δεν λύνεται μακροπρόθεσμα με την προώθηση σε εργασίες τρίμηνης ή και λιγότερο διάρκειας, αφου αυτές δεν επιτρέπουν τον προγραμματισμό και τη βελτίωση των συνθηκών ζωής.

Δυστυχώς η κοινωνία της μόνιμης, εφ’ όρου ζωής και εγγυημένης απασχόλησης σε μεγάλο βαθμό μας τελείωσε. Η νεο-φιλελεύθερη ιδεολογική και πολιτική ηγεμονία οδηγεί την κοινωνική και εργασιακή πολιτική σε ατομικιστικές λύσεις βασιζόμενες στη «δήθεν» ελευθερία της αγοράς. Η χρεοκοπία και η κομματικοποίηση του ελάχιστου, ελληνικού κοινωνικού κράτους δημιούργησαν μια αμφίθυμη κατάσταση στην κοινωνία, όπου μια μεγάλη πλειοψηφία καταφέρεται εναντίον του κράτους και υπέρ της ελεύθερης αγοράς αλλά όλοι και όλες επιθυμούν την σίγουρη/εγγυημένη απασχόληση (που μόνο στο κράτος και τις ΔΕΚΟ ίσως βρούν σήμερα). Το επίδικο τελικά για αυτό το άρθρο είναι ποιό είναι το μοντέλο κοινωνικών υπηρεσιών που επιθυμεί τελικά η συγκεκριμένη ΜΚΟ και ευρύτερα, και οι άλλες ΜΚΟ. Ποιό είναι το μοντέλο κοινωνικών υπηρεσιών που επιθυμούμε και εμείς ως κριτικοί ψυχολόγοι -αν θέλετε-, ως (δυνητικά) εργαζόμενες/οι σε ΜΚΟ, ως σκεπτόμενοι πολίτες, ως ιδεολογικά φορτισμένα υποκείμενα της σύγχρονης συνθήκης. Θέλουν/με ένα μοντέλο κοινωνικών υπηρεσιών από προσωρινούς εργαζόμενους, που θα δίνουν επισφαλή, κακοπληρωμένη και παροδική υποστήριξη και συμβουλευτική στις επωφελούμενες ομάδες, ή θα εκχωρούν την υποστήριξη αυτή σε εξειδικευμένες κερδοσκοπικές εταιρείες, θα κάνουν μπαλώματα και προχειροδουλειές δηλαδη, συντελώντας στη διεύρυνση (αντί της άρσης) του κοινωνικού αποκλεισμού, βυθίζοντάς τα άτομα πολλές φορές βαθύτερα στο βούρκο της επισφάλειας; Θέλουμε ένα μοντέλο κοινωνικών υπηρεσιών βασισμένο στην ελεύθερη αγορά και τα ψίχουλα του κράτους ή στην κοινωνική αλληλεγγύη;

Ποιό είναι αυτό το ιδεώδες παράδειγμα της κοινωνικής αλληλεγγύης; Τι αντιπροτείνουμε ως ιδεολογικά υποκείμενα, ως κινήματα για τον κοινωνικό μετασχηματισμό; Ποιό είναι το νέο κοινωνικό και εργασιακό πρόταγμά μας στην κοινωνία της επισφάλειας του 21ου αιώνα; Μακριά από μια λογική θεωρητικών βεβαιοτήτων και θέσφατων, μόνο μια συμβολή στο διάλογο περί κοινωνικής αλληλεγγύης μπορούμε να επιχειρήσουμε από αυτό το περιορισμένο βήμα της μπλογκόσφαιρας. Η άρθρωση και υλοποίηση θεσμών αντι-εξουσίας6, με την έννοια της οικοδόμησης σχέσεων βεβαιότητας και σιγουριάς, συνέχειας και διαχρονικότητας, και για τους εργαζόμενους (αν υπάρχουν) και για τους επωφελούμενους, είναι μια προσπάθεια ρήξης στο υπάρχον. Θεσμοί πρωτοβάθμιοι, αυτοοργανωμένοι με δικτυακό τρόπο, αυτο-χρηματοδοτούμενοι -μακριά από τις κρατικές/ευρωπαϊκές επιχορηγήσεις, που μόνο να σκλαβώνουν μπορούν σε ένα συγκεκριμένο λογιστικό και ρητορικό (discursive) πρότυπο διαχείρισης (management) και αξιοποίησης- με τη μέγιστη εργασιακή ασφάλεια για το προσωπικό τους και τους επωφελούμενους ανθρώπους. Θεσμοί αλληλεγγύης από τα κάτω υπάρχουν ήδη, σαν εκείνους που διοργάνωσαν ο «Οδυσσέας» με τα μαθήματα ελληνικών στους μετανάστες στη θεσσαλονίκη, οι ομάδες νομικής στήριξης μεταναστών από δικηγόρους, τα λαϊκά συσσίτια και το ιατρείο/οδοντιατρείο στη Σπλάντζα των Χανίων που είχε διοργανώσει ο Κωστής Νικηφοράκης7, τα σπίτια φυγής για τους ψυχικά ασθενείς στη Γερμανία, οι αυτοοργανωμένοι ξενώνες κακοποιημένων γυναικών στις ΗΠΑ και την Ευρώπη, και άλλα τόσα παραδείγματα κοινωνικής αλληλεγγύης από τα κάτω που καταλήγουν να είναι πολύ αποτελεσματικές υπηρεσίες, βασισμένες σε μια ιδεολογία αλληλεγύης και δημιουργίας δημόσιων χώρων και κοινών αγαθών, άρθρωσης μιας νέας συλλογικής αξιοπρέπειας. Θεσμοί που δημιουργούνται σαν να έχουν κατά νου τα λόγια του John Holloway: «Αυτές οι αξιοπρέπειες, αυτές οι εκφράσεις ανυπακοής, μπορούν να θεωρηθούν ρωγμές στην υφή της κυριαρχίας, ρωγμές που μας επιτρέπουν να διακρίνουμε αυτή την άλλη κοινωνία που θέλουμε να χτίσουμε. Μπορούμε να φανταστούμε τον καπιταλισμό, το τωρινό σύστημα κυριαρχίας, σαν μία κουρτίνα που δεν μας αφήνει να δούμε τον δημιουργικό και γεμάτο ανθρώπινο δυναμικό κόσμο που καταπνίγει. Με τους αγώνες μας σκίζουμε ξανά και ξανά αυτή την κουρτίνα· και μέσα από τα σκισίματα μπορούμε να δούμε μια κοινωνία εναλλακτική, γεμάτη, φυσικά, από αντιφάσεις και προβλήματα, αλλά διαποτισμένη από άλλες κοινωνικές σχέσεις, από κοινωνικές σχέσεις που δεν βασίζονται στα χρήματα, στον ανταγωνισμό και στην υποταγή στην αλλότρια προσταγή»8.

Γ.Κ.

1«Οι Καλύτεροι Εργαζόμενοι Προσωρινής Απασχόλησης», Δευτέρα 21 Ιανουαρίου 2008, Ναυτεμπορική, Ένθετο Executive, σελ Β7. Διαθέσιμο μόνο σε έντυπη μορφή ή συνδρομητικά στο διαδίκτυο.

Δεν αναφέρω τα ονόματα των δυο πλευρών της συνεργασίας επίτηδες, επειδή οι καιροί είναι πονηροί και οι μηνύσεις καραδοκούν. Όποιος/α ενδιαφέρεται όμως, μπορεί εύκολα να τα αναζητήσει στην εφημερίδα, της οποίας τα βιβλιογραφικά στοιχεία δίνω. Τα παραδείγματα του blogme.gr και του sync.gr όμως με ωθούν να αναλάβω επώνυμα (ή τέλος πάντων με τα αρχικά μου, τα οποία εύκολα μπορεί να μάθουν οι όποιοι κακόβουλοι άνθρωποι) το σχόλιο αυτό, με την ελπίδα αν ασκηθεί κάποια αγωγή, να μην πιάσει τον καημένο άνθρωπο που διαχειρίζεται έναν aggregator, ο οποίος δεν έχει καμία ευθύνη για το ιδεολογικό περιεχόμενο ενός άρθρου.

2Και ας περιοριστούμε στο σχολιασμό μας στις ΜΚΟ κοινωνικών υπηρεσιών, αφήνοντας τα σκάνδαλα με τις χρηματοδοτήσεις πολιτιστικών και αθλητικών συλλόγων, που και εκείνοι Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις είναι. Επίσης, αφήνουμε το σκάνδαλο της ΜΚΟ της Εκκλησίας της Ελλάδος, που προσφέρει κάποιες κοινωνικές υπηρεσίες, με τις υπέρογκες χρηματοδοτήσεις που παίρνει, με το μοναδικό σχόλιο ότι με μια (λαϊκο)δεξιά κυβέρνηση, και πρωθυμουργό που υπεγραψε για τις ταυτότητες, ποιός περιμένατε να παίρνει χρηματοδότηση;

3 Διαπραγματεύσεις της εργασιακής ανασφάλειας και της υπαρξιακής επισφάλειας μπορείτε να αναζητήσετε σε διάφορες πηγές στο διαδίκτυο: www.g700.blogspot.com, www.episfaleia.gr, http://en.wikipedia.org/wiki/Precarity, http://www.generation-precaire.org/,

4Περισσότερα για τις εταιρείες διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού ενδεικτικά:

  • Χ. Ζέρβα (2005) «Για μια Παρτ Τάιμ θεσούλα στο Δημόσιο», Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, 30.10.05, σελ 46-47

  • Χ. Ζέρβα (2005) «Και «Delivery» Εργαζόμενοι», Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, 30.10.05, σελ. 47.

  • Peck, J. & Theodore, N. (2001) ‘Contingent Chicago: Restructuring the Spaces of Temporary Labour», International Journal of Urban & Regional Research, vol. 25(3), pp. 471-496. Μια περιγραφική παρουσίαση της αγοράς προσωρινής εργασίας στο Σικάγο των ΗΠΑ

  • Και η τελευταία ταινία του Ken Loach, «It’s a Free World», περιγράφει με ανθρώπινο -γι’ αυτό και αντιφατικό- τρόπο την προσπάθεια μιας γυναίκας εργατικής προέλευσης να ιδρύσει μια τέτοια εταιρεία.

5Μπορείτε να διαβάσετε ένα πολύ ωραίο άρθρο των ψυχιάτρων Αστρινάκη, Κοκκινάκου, Λουκά & Μεγαλοοικονόμου για το αποτυχημένο πείραμα των «μη κερδοσκοπικών εταιρειών» στην ψυχική υγεία: http://www.psyspirosi.gr/keimena/etairies.htm. Όπως και την προκήρυξη της απεργίας των σωματείων εργαζομένων σε ΜΚΟ που υλοποιούν το πρόγραμμα Ψυχαργώς: http://criticalpsygreece.blogspot.com/2007/11/blog-post_17.html

6 Για το ζήτημα της αντι-εξουσίας ενδιαφέροντα είναι τα κείμενα των Colectivo Situaciones: Colectivo Situaciones (2001) Contrapoder: Una Introducción. Buenos Aires: De Mano en Mano. Colectivo Situaciones and Marina Sitrin (2004) ‘The Shock of the New: An Interview with Colectivo Situaciones’ [http://www.anarchist-studies.org/article/articleview/36/1/6]

7Για το έργο του πρόωρα χαμένου Κ. Νικηφοράκη μπορείτε να δείτε:http://athens.indymedia.org/front.php3lang=el&article_id=678361 ,
http://www.iospress.gr/mikro2007/mikro20070217.htm

8 Το κείμενο «Κομμουνισμός σήμερα» του Τζον Χόλογουεϊ δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Αριστερά», τ. 213, 23-2-07