Η δημιουργία, η Χαρά (έναντι της μελαγχολίας) και η Αντίσταση… σκέψεις με αφορμή το what street party?

Το βράδυ της 25/12/08, αντιπροσωπεία της Εκτελεστικής Γραμματείας της Κεντρικής Επιτροπής του blog συμμετείχε στους εορτασμούς του What Street Party?, που διοργάνωσαν διάφορες ομάδες στο κέντρο της αθήνας (για περισσότερα, δείτε: 1, 2, 3).
Αν και εορτασμοί είναι ελλιπής περιγραφή για αυτή τη χριστουγεννιάτικη παρέλαση, θα επιχειρήσουμε μερικές συνοπτικές αναλυτικές σκέψεις, μιας που είναι Σ/Κ, και η ερμηνευτική, ημι-καφενειακή θεωρία της πολιτικής είναι αγαπημένη ενασχόληση.

Ένα ζήτημα που απασχολεί το blog είναι η μελαγχολία της αριστεράς, είτε με την πρόσφατα αναρτημένη ανάλυση της Wendy Brown, είτε στα κείμενα της Colectivo Situaciones από την Αργεντινή, για τον αγωνιστή-ερευνητή, που τέθηκαν στο αφιέρωμα για την αγωνιστική έρευνα.
Η έννοια της μελαγχολίας των αριστερών προβάλλεται, από τον Walter Benjamin και μετά, από ψυχαναλυτικά επηρεασμένους (αριστερούς) στοχαστές ως ένα εμπόδιο στην όξυνση και εξάπλωση των αγώνων, μια δυσκολία που δημιουργούν στον ίδιο τον αγώνα οι αριστεροί «αγωνιστές» & «αγωνίστριες», λόγω της πεισματικής εμμονής/ταύτισής τους με την «αλήθεια» των παραδεδεγμένων, «δογμάτων» και αναλύσεων των θεωρητικών «καθοδηγητών» τους.

Και στην κοινωνική εξέγερση του Δεκεμβρίου 2008, όπως και στις πυρκαγιές του καλοκαιριού του 2007, φάνηκε ότι το μεγαλύτερο κομμάτι της αριστεράς στην ελλάδα δεν μπόρεσε να ξεπεράσει αυτή τη μελαγχολία και να αδράξει τη στιγμή για να εντείνει τους αγώνες, για την αμφισβήτηση του παρόντος, όπως έκαναν αντιθέτως αυτο-οργανωμένα με τα νέα social media οι μαθητές/τριες.  
Μερικά παραδείγματα κριτικής σε αυτό που ερμηνεύουμε ως μελαγχολία μέσα από τους αγώνες του Δεκεμβρίου μπορούμε να δούμε στο blog «τι είδε η Αλίκη μέσα από τον καθρέφτη» για την κατάληψη της ΓΣΕΕ στην Αθήνα, όπως και για την κατάληψη της βιβλιοθήκης της Άνω Πόλης στη Θεσσαλονίκη από το Ο.Α. blog.

Αλλά και οι διαμαρτυρίες των μαθητών και εν γένει της νεολαίας το δεκέμβριο του 2008, πιο πολύ από οργή, αγανάκτηση και αρνητικότητα φαίνονταν να πηγάζουν*, με γενικόλογα αιτήματα την αμφισβήτηση της (τωρινής) κυβέρνησης και τον αφοπλισμό της αστυνομίας, παρά την υποδειγματική και άμεση αυτο-οργάνωσή τους, χωρίς καθοδηγητές και κόμματα. Η δημιουργικότητα του κινήματος του Δεκεμβρίου εντάθηκε στις καταλήψεις κτιρίων (πολύ χρήσιμες και συμβολικές), στην προπαγάνδα (με την χρήση γραφικών, blog και social media), και ιδίως στην εκ νέου δημιουργία σχέσεων, δεσμών και γνωριμιών ανάμεσα στα αγωνιζόμενα άτομα, που πάρα πολλά δεν είχαν κοινωνικοποιηθεί μέσα στους αγώνες, λόγω της μικρής τους ηλικίας (και στην μελαγχολία της αριστεράς; χμ….).
Από την άλλη, προσωπική γνώμη είναι ότι η χαρά**, η λάμψη της δημιουργίας στο μάτι, το γέλιο απουσίαζε τελείως το Δεκέμβριο από τη νεολαία, όπως απουσιάζει και από την ελληνική κοινωνία συνολικά. Αντιθέτως, η μελαγχολία, η θλίψη, η αγανάκτηση, το μπούχτισμα, η απαισιοδοξία, η «σιωπηρή απελπισία» είναι τα συναισθήματα που πλανιούνται στη δημόσια σφαίρα.     

Μερικοί σύγχρονοι θεωρητικοί, αντλώντας από το Μπ. Σπινόζα και τον Μ.Μ.Bakhtin, τις έννοιες των παθών της χαράς (joyfull passions) του πρώτου και της θεωρίας του γέλιου και του γκροτέσκου στο μεσαιωνικό καρναβάλι του δεύτερου, προτάσσουν τη θετική, δημιουργική και γεμάτη χαρά διάσταση της αντίστασης και του αγώνα που ανοίγεται στη δυνατότητα της στιγμής και της απόρριψης του υπάρχοντος, χωρίς το κόλλημα στα θεωρητικά σχήματα και τις δύσκαμπτες αναλύσεις των σταδίων για την επίτευξη του σοσιαλισμού.        

Για να μπούμε στο θέμα του σχολίου, το what street party? της Πέμπτης 25/12/08 είναι μια παραδειγματική στιγμή αγώνα που εμπεριέχει τη χαρά της δημιουργίας, του γέλιου, του καρναβαλιού (χορού, μουσικής, γκροτέσκου), με ανατρεπτικά αντικαπιταλιστικά χαρακτηριστικά, χωρίς ίχνος της μελαγχολίας της αριστεράς, αλλά και της αγανάκτησης της εξέγερσης του Δεκεμβρίου, παρά την χρονική του εγγύτητα.
Δημιουργήθηκε μια Προσωρινή/Παροδική Αυτόνομη Ζώνη (ΤΑΖ – Hakim Bey) στο κέντρο της αθήνας, σε μια μέρα «θρησκευτικής» αργίας της εργασίας, της κατανάλωσης, της διακίνησης εμπορευμάτων, μια μέρα οικογενειακής ξεκούρασης, ανίας και νεκρού χρόνου.

Μια υποκειμενική αφήγηση ενός ατόμου που συμμετείχε μπορείτε να διαβάσετε στο indy.gr.

Ξεκινώντας από την ιστοσελίδα/blog της διοργάνωσης, μπορούμε να δούμε τα χαρακτηριστικά της που, σύμφωνα με τους δημιουργούς της, δείχνουν το ιδεολογικό της πλαίσιο και μέσα από «εκλεκτικές συγγένειες» εντάσσονται στα κινήματα αντίστασης στον καπιταλισμό.
Οικολογία: ποδήλατο, επαναχρησιμοποίηση πραγμάτων, μη-εμπορευματικές & αυτο-οργανωμένες ανταλλαγές.
Ιδιοκτησία και Ιδιωτικότητα: Ψηφιακά δικαιώματα, δημόσια διαφάνεια, αντίσταση στις άδειες λογισμικού & τα πνευματικά δικαιώματα με ελεύθερη διάδοση των πνευματικών έργων.
Κινήματα πόλης: δικαιώματα των πεζών.
Ελεύθερη διάθεση της τέχνης.  
Αυτοοργάνωση σε «ομάδες εγγύτητας» (affinity groups).
Και όλα αυτά χωρίς αλφάδια, σφυροδρέπανα & κόκκινα αστέρια, χωρίς μεγαλοστομίες και ιδεολογικά μανιφέστα μέσα στην ιστοσελίδα…

Αλλά και στην (επι)τέλεση του what street party?, ένα (ιδεολογικό) πλαίσιο ενάντια στο εμπόρευμα και τις σχέσεις του (επι)τελούνταν. Αυτοοργάνωση, χωρίς σπόνσορες, με εθελοντική προσφορά, συμμετοχή και εργασία των dj και ομάδων που συμμετείχαν, με ιδιωτικές γεννήτριες και μηχανήματα πάνω σε μια πλατφόρμα/άρμα με ρόδες, χωρίς μπάρ «για τα έξοδα της διοργάνωσης» (bring/find your own booze!), με παρακλήσεις και μοίρασμα σακκούλας για τα σκουπίδια που κάναμε, σεβασμό στον αστικό χώρο, αλλά και αντιμπατσικά συνθήματα από τους mc’s που γίνονταν αποδεκτά από το ετερόκλητο πλήθος (1000 – 2000 περίπου;) μητροπολιτικής νεολαίας, εργαζομένων, οικογενειών, μεταναστ(ρι)ών, λούμπεν στοιχείων και μη.

Αυτό το πλήθος με το άρμα του (επαν)οικειοποιήθηκε ειρηνικά, με την κρίσιμη μάζα του, το δημόσιο χώρο του κέντρου της Αθήνας, σε μια νύχτα αργίας που θα ήταν έρημος, έδειξε ότι είναι εκεί, με τις ιδέες του, την εναλλακτική παρουσία και οργάνωσή του, επέλεξε να γιορτάσει μακριά από τον κόσμο των εμπορευματικών σχέσεων της νυχτερινής διασκέδασης.  
Αλλά κυρίως (και παρά το κρύο) έδειξε ότι το να αντιστέκεσαι, σημαίνει το να δημιουργείς: συμβάντα (Badiou), καταστάσεις, ανθρώπινες σχέσεις με γέλιο, χαρά, μεταμφιέσεις και καρναβάλι, γκροτέσκο (δείτε το banner με τον έρωτα με αντιασφυξιογόνο μάσκα), αγάπη, έρωτα, μουσική και χορό.
Γιατί όπως έγραψε η Emma Goldman: «If I can’t dance, it’s not my revolution».  

Σημειώσεις:
*αν δεχτούμε ένα χονδροειδές & απλουστευτικό ερμηνευτικό μοντέλο
αναγωγής σε ψυχικά αίτια της συμπεριφοράς και των πράξεων διαμαρτυρίας.
** εκτός από την χαρά της καταστροφής και την θυμική έξαψη των κορμιών που συγκρούονται;

Powered by ScribeFire.

Advertisements

7 comments on “Η δημιουργία, η Χαρά (έναντι της μελαγχολίας) και η Αντίσταση… σκέψεις με αφορμή το what street party?

  1. Ο/Η Tic Tac λέει:

    Συγκινητικη η αναλυση σου. Ειναι παρηγορο -τουλαχιστον- να υπαρχουν και τετοιες σκεψεις πανω στο εγχειρημα μας, ειδικα την περιοδο που η πραγματοποιηση του ή οχι , μας απασχολησε πολυ. Αποδεικνυουν οτι το wsp? συνομιλει σε διαφορα επιπεδα με το χωρο και τους ανθρωπους, αρα μας δικαιωνει (εν μερη) στο πολιτικο του μερος. Υπαρχουν πολλα να βελτιωσουμε και θα το κανουμε.

    Ευχαριστω εκ μερους ολων.

  2. Ο/Η tab114 λέει:

    ‘κρίσιμη’ ή ‘κριτική’ η μάζα?

    Διότι στο wiki ορίζεται ως critical mass ..

  3. Ο/Η a.brakatsoulas λέει:

    η ανάλυσή σου, μου θυμίζει αυτό που είπε ο Ελύτης σε κάποιους κριτικούς για τα ερωτήματα που έκαναν για το έργο του: «έχω σκεφτεί τα μισά από αυτά που αναφέρετε»…όταν συμμετέχεις σε μία δράση στην πόλη όπως το whatstreetparty, πολλές φορές, όπως και στην ποίηση, γράφεις, χωρίς να ξέρεις τί ακριβώς κάνεις…
    είσαι ένα πολύτιμο εργαλείο για κάποιο που χόρευε πίσω από ένα σερνάμενο και κουνάμενο άρμα.
    ευχαριστώ
    Α.Μ.

  4. Ο/Η marlboro05 λέει:

    Ευχαριστούμε για την ανάλυση-εξήγηση.

    Chania Street Party – 1η κινητή γιορτή δρόμου
    http://movingcrisis-soundsystem.gr/

    Το ίδιο αλλά διαφορετικά μαζί με μια άλλη ανάλυση.
    Γιατί ελλάδα δεν είναι μόνο η Αθήνα και γιατί το σήμερα συμβαίνει παντού.

  5. Ο/Η Α.Ι. λέει:

    Πολύ συγχυσμένη «ανάλυση» και εντελώς επιφανειακή -αν και το να χρησιμοποιείς ορισμένες έτοιμες κατηγορίες ανάλυσης (με τις οποίες η ταυτισή σου είναι καθαρά και μόνο ιδεολογική) και να τις επιβάλλεις πάνω σε διαφορετικές εκφάνσεις της πραγματικότητας είναι τουλάχιστον αναγωγιστικό… Ό,τι κάνει και κάθε συνεπής αριστερός δηλαδή, ποια η διαφορά;

  6. Ο/Η Hobo λέει:

    «… Και τέλος ποια διαύγεια θα δώσει το πραγματικό νόημα στην κίνηση μας προς αυτούς με τους οποίους μοιραζόμαστε κοινές ανάγκες και συμφέροντα (ταυτόγχρονα με το περισσότερο του καθημερινού μας χρόνου, με το άγχος αλλά και με τη χαλαρότητα, με τις μικρές καθημερινές νίκες και τις μικρές καθημερινές ήττες), το νόημα της απεριόριστης χαράς δηλαδή;…»
    (Hobo: Ίχνη στο χιόνι, σελ. 155)

    Φίλε.
    Νομίζω ότι σαν αριστερή μελαγχολία είχε κωδικοποιηθεί μια συγκεκριμένη στάση/ συμπεριφορά απογοήτευσης των μεσοαστών διανοούμενων στην διάρκεια του μεσοπολέμου (μετά την ήττα των επαναστάσεων στην κεντρική ευρώπη, την άνοδο του φασισμου στην Ιταλία και την εκφύλιση της ρώσικης επανάστασης), που έτεινε να αντικαταστήσει την δράση με την σκέψη. Όπως γράφει και ο Gross, «για το τι ακριβώς εννοούσε ο Μπένγιαμιν», βρίσκουμε στοιχεία στην μελέτη του Trauerspiel, έξι χρόνια πριν το περίφημο άρθρο για την αριστερή μελαγχολία. Εννοούσε λοιπόν με αυτόν τον όρο «μια παρόρμηση για θεωρησιακή αυτοαπορρόφηση, μια απόσταση από την «εγκόσμια ζωή», μια αδιαφορία για την άμεση εμπειρία και μια περιττή σχολαστικότητα όσον αφορά τα ακινητοποιημένα από την γλώσσ αντικείμενα».
    Βρίσκεις στοιχεία τέτοιου τύπου στο κείμενο κριτικής μου στην κατάληψη της ΓΣΕΕ που παραθέτεις σαν «δείγμα αριστερής μελαγχολίας στην παρούσα εξέγερση»;
    Γιατί κατά την γνώμη μου συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο.
    Εκφράζοντας την χαρά μου που συμμετείχα σε αυτό το εγχείρημα, μια χαρά που την αντιλαμβάνομαι ως κομμάτι μιας συλλογικής χαράς όλων των συμμετέχοντων, αναγνωρίζοντας την τεράστια σημασία του, θέτω από την άλλη κάποιους προβληματισμούς για το γεγονός ότι δεν μπόρεσε να πάει παρακάτω. Τους θέτω όμως όχι με όρους μελαγχολίας (αχ, δεν μπορέσαμε!), δηλαδή με όρους συναισθηματικούς. Αλλά με όρους κοινωνικό-ιστορικούς: δεν μπορέσαμε γι’ αυτούς τους λόγους, με αυτές τις προϋποθέσεις θα μπορέσουμε στο μέλλον.
    Επίσης, θέλω να πω, ότι σε γενικές γραμμές, η ιστορία του Δεκέμβρη και ότι ακολούθησε, αν εξαιρέσεις τις πρώτες μέρες του κόμπου στο λαιμό από την δολοφονία του Αλεξη, είναι μια ιστορία που έφερε στον αφρό της κοινωνικής κίνησης ένα μεγάλο πλούτο θετικών συναισθημάτων, μέσα από την γιορτή που βιώσαμε/ βιώνουμε στους δρόμους, στις συνελεύσεις στις συλλογικές κινήσεις επανοικειοποίησης του χώρου και του χρόνου μας, στις σχέσεις που αναπτύξαμε, που μόνο μια στιγμή του ήταν αυτό το πάρτυ που αναφέρεις (το οποίο δεν είχαν καν υπόψιν μου). Κι ένα κομμάτι αυτής της χαράς είναι η επιθυμία για δράση/ βάθαιμα των αγώνων, εδαφικοποίηση τους στην καθημερινότητα μας, σαν ο μόνος όρος αυτή η εξέγερση να πάει παρακάτω.
    Θα έλεγα λοιπόν ότι η άποψη μου στέκεται ακριβως στο αντίθετο σημείο από την δική σου, και αυτό είναι ένα ζήτημα που θα μπορούσε να πει κάποιος : «ζήτημα διαφορετικής ανάγνωσης της πραγματικότητας».
    Είναι όμως μόνο αυτό το ζήτημα; (Μπορεί και ναι, ξέρω γω;)

    Hobo.

  7. Ο/Η criticalpsy λέει:

    Καταρχάς συγγνώμη για την καθυστερημένη απάντηση, αλλά διάφοροι λόγοι δεν μου επέτρεψαν να κάτσω να συντάξω τις σκέψεις μου επί των 2 τελευταίων σχολίων (κυρίως).

    Στο σχόλιο με συγγραφέα Α.Ι. , θα απαντήσω ότι δηλώνεται εξαρχής ότι η ανάλυση είναι «η ερμηνευτική, ημι-καφενειακή θεωρία της πολιτικής», και δεν φιλοδοξεί να είναι «αντικειμενική» (λες και γίνεται!) ή ακαδημαϊκή (λες και δεν υπάρχουν συμφέροντα ή ιδεολογία πίσω της).
    Οπότε, αποδέχομαι τον όρο «συγχυσμένη», καθώς γράφτηκε στο πόδι, αλλά παίρνω ως εύσημο τον όρο του «συνεπή αριστερού». Άλλωστε το μπλογκ έχει στον τίτλο του τις λέξεις «κριτική & ριζοσπαστική»!

    Στο επόμενο σχόλιο του Hobo, να ομολογήσω ότι ίσως να μην κατάλαβα την έννοια της μελαγχολίας κατά τον Benjamin, ωστόσο βασίστηκα περισσότερο στην εννοια του μελαγχολικού αγωνιστή (sad militant), κατά την Colectivo Situaciones και τον Miguel Benasayag. Παραθέτω το απόσπασμα για τη μορφή αυτή από εδώ:
    http://criticalpsygreece.org/militant-research/cs-something_more/
    «Υπήρχαν δυο μορφές για να εξετάσουμε: από τη μια πλευρά, τα απομεινάρια του ‘μελαγχολικού αγωνιστή’, όπως τον αποκαλεί ο Miguel Benasayag (ένα πρόσωπο-κλειδί σε αυτή την περίοδο της επεξεργασίας και σε πολλές από τις έννοιες που τείνουμε να νομίζουμε ότι είναι δικές μας ‘αποφάσεις’) – που πάντα ‘κατεβάζει την κομματική γραμμή’ και κρατά για τον εαυτό του μια γνώση για αυτό που πρέπει να συμβεί στην κάθε κατάσταση, την οποία πάντα προσεγγίζει από έξω, με ένα εργαλειακό και μεταβατικό τρόπο (δηλ. οι καταστάσεις έχουν αξία ως στιγμές μιας γενικής στρατηγικής που τις συμπεριλαμβάνει), επειδή η πίστη του είναι, πάνω απ’ όλα, ιδεολογική και προϋπάρχει όλων των καταστάσεων.»

    Νομίζω ότι αυτή η μορφή ταιριάζει στο συμβολικό «κόλλημα» της κατάληψης ΓΣΕΕ να επιτύχει τους 2 υπόλοιπους στόχους της : «Από την άλλη πλευρά το γεγονός ότι η κίνηση αυτή παρέμεινε στο συμβολικό επίπεδο, είναι αποτέλεσμα του ότι οι άλλοι δύο στόχοι, δηλαδή να μετατρέψουμε το κτίριο σε χώρο ελεύθερης έκφρασης των εργατών και να προωθήσουμε την ιδέα της αυτοοργάνωσης και της αλληλεγγύης στους χώρους δουλειάς, δεν επιτεύχθηκαν. Δεν επιτεύχθηκαν κυρίως επειδή η συνέλευση της κατάληψης, αντί να γίνει χώρος έκφρασης της εκμεταλλευόμενης υποκειμενικότητας, έγινε χώρος έκφρασης των διαφορετικών πολιτικών ταυτότητων, και άρα των μικροπολιτικών σκοπιμοτήτων, των ιδεολογικών αφαιρέσεων, κλπ. Με αποτέλεσμα κάποιος κόσμος, που αναγνώριζε τον εαυτό του όχι στις πολιτικές ταυτότητες των υποκειμένων που συμμετείχαν, αλλά ως εργαζόμενος/ εργαζόμενη, να ξενερώσει από τις διαδικασίες και να σηκωθεί να φύγει από αυτές.»

    Βέβαια, στις αιτιάσεις και στα ερωτήματα που θέτεις στη συνέχεια, για την συνέχεια της τάσης του ανταγωνισμού, στο άρθρο δεν διαφωνούμε καθόλου.
    Δεν είμαι τόσο σίγουρος όμως για το «μεγάλο πλούτο θετικών συναισθημάτων» που έφερε η δολοφονία, καθώς εγώ τα ερμηνεύω ως συνέχεια του κύκλου θυματοποίησης, απώλειας, θρήνου και τραύματος/πένθους που οδηγεί στην οργή της ανταγωνιστικής πρακτικής, με λίγες εξαιρέσεις δημιουργικής αντίστασης.

    Και ας μην ξεχνάμε ότι πέρα από τους ακτιβιστές (δηλ. τα άτομα που αναλαμβάνουν δράση και πράττουν) -, που μπορεί να βίωσαν μια συλλογική χαρά στον Δεκέμβριο, και μετά από αυτόν, υπάρχει και τόση νεολαία, που πιο πολύ θυματοποιήθηκε και πενθούσε οργισμένα, παρά συνειδητοποιήθηκε και μπήκε στην (ιδεολογική) ομάδα των ακτιβιστών – δηλ των κομματιών που αναλαμβάνουν δράση, κατεβαίνουν στο δρόμο, καταλαμβάνουν χώρους, πετάνε πέτρες. Είναι αυτό που γράφεις για τον ανένταχτο κόσμο που έφυγε από τη συνέλευση της ΓΣΕΕ.
    Και όσο και να χαιρόμαστε τη ριζοσπαστικοποίηση των εφήβων, πρέπει να δουμε και γιατί δεν ριζοσπαστικοποιήθηκαν και άλλοι, αφού «εμείς» έχουμε δίκιο! (σωστά, ε;!)
    Οπότε, μάλλον βλέπουμε λίγο διαφορετικά την πραγματικότητα, αν και εγώ προτιμώ τον ενεργητικό όρο «ερμηνεύω», παρά το αναγιγνώσκω, καθώς καμιά ανάγνωση δεν είναι παρθένα!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s