20 Θέσεις για έναν Τριάλογο

Thomas Bock: Γνώση γύρω από την Ψύχωση

Από το βιβλίο Bock, Deranders, Esterer: Stimmenreich. Mitteilungen über den Wahnsinn, Psychiatrieverlag, Bonn, 2002, S. 85.

μτφρ: Άννα Εμμανουηλίδου

Το κείμενο που ακολουθεί δημοσιεύτηκε σε μια πιο πλήρη μορφή στο περιοδικό Μετάλογος, της Συστημικής Εταιρείας Βορείου Ελλάδος, τεύχος 16(2009). Ωστόσο η μορφή που δημοσιεύεται εδώ μπορεί να βρεθεί και στις επιμέρους ιστοσελίδες του Παρατηρητηρίου για τα Δικαιώματα στο χώρο της Ψυχικής Υγείας. 

20 Θέσεις για έναν Τριάλογο

Οι ακόλουθες θέσεις προέκυψαν από μακροχρόνιες συζητήσεις με τους ασθενείς του Νοσοκομείου Ημέρας, οι οποίοι δεν ήθελαν πια να δεχτούν υπεκφυγές και αόριστες απαντήσεις στην ερώτηση τι γνωρίζουν και τις σκέφτονται οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας για την ψύχωση. Αφού τις είχα καταγράψει, διορθώθηκαν πολλές φορές από ασθενείς, συγγενείς ψυχικά πασχόντων και συναδέλφους (1991). Στην πορεία των σεμιναρίων υτα επόμενα 10 χρόνια αναδύθηκαν μερικές διορθώσεις. Αυτό το ενδιάμεσο στάδιο περιγράφεται και πάλι εδώ. Η διαπραγμάτευση γύρω από αυτές τις θέσεις δεν έχει κλείσει ακόμα. Στόχος τους είναι να δημιουργήσουν ερεθίσματα, να φέρουν τον καθένα που τις διαβάζει σε επαφή με τις προσωπικές του ιδέες και να μετεξελιχθούν διαλεκτικά. Μόνο μ’ αυτόν τον τρόπο μπορεί να προκύψει μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα στο παζλ. Οι γενικές γραμμές θα παραμείνουν ως έχουν.

 

Θέση 1: Η ΦΥΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ

Κάθε άνθρωπος έχει την δυνατότητα να γίνει ψυχωσικός. Κάποιοι άνθρωποι είναι από τη φύση πιο «λεπτόπετσοι» από άλλους, έτσι ώστε να αυξάνεται σ’αυτούς η πιθανότητα να χάσουν ή καλύτερα να υπερβούν τα προσωπικά τους όρια. Ο κάθε άνθρωπος βιώνει καταστάσεις που μοιάζουν με την εμπειρία της ψύχωσης, π.χ. όταν σε μια συγκεκριμένη φάση της παιδικής του ηλικίας μεταβιβάζονται τα προσωπικά του συναισθήματα σε άλλους ανθρώπους και ρευστοποιούνται τα όρια της προσωπικότητας. Μερικοί ανθρωπολόγοι υποθέτουν με σχετική βεβαιότητα ότι το άκουσμα φωνών υπήρξε παλαιότερα στην ανθρώπινη ιστορία μια διαδεδομένη μορφή σκέψης.

 

Θέση 2: ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

Κάθε αρρώστεια είναι διαφορετική. Κάθε ψύχωση είναι μια εντελώς προσωπική διαδικασία, συγκρίσιμη με ένα όνειρο, μόνο που ξέφυγε από τον ύπνο. Ψυχολογικά και φυσιολογικά (σωματικά) φαινόμενα παραπέμπουν σε παραλληλίες ανάμεσα στο όνειρο και την ψύχωση.

 

Θέση 3: ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ

Μια ψύχωση μπορεί να προκληθεί από ένα ακραίο βιωματικά γεγονός (αντιδραστική ψύχωση), μέσω συγκεκριμένων ουσιών, π.χ. ναρκωτικά(εξωγενής ψύχωση) ή μέσω συνθηκών ζωής, που για μεγάλο χρονικό διάστημα έχουν επιτρέψει να αναπτυχθεί μια μεγάλη αντίφαση ανάμεσα στον εσωτερικό και τον εξωτερικό κόσμο του ατόμου. Στις περισσότερες περιπτώσεις μακροχρόνιες δυσκολίες, επιβαρυντικές συναισθηματικά αντιφατικές σχέσεις και επιπλέον επιβαρυντικές συνθήκες ζωής έχουν οδηγήσει το άτομο που τις υφίστατια σε αυξανόμενη απομόνωση. Η προσωπική του εικόνα για την ζωή του έχει αποσταθεροποιηθεί ή δεν έχει ακόμα κατορθώσει να ξετυλιχθεί. Κατά κανόνα προηγούνται μια σειρά από προσπάθειες εξισορρόπησης και αυτοθεραπείας πριν από κάθε ψυχωσική εμπειρία. Ακόμα και η ίδια αυτή η ψύχωση αποτελεί μια μορφή εξισορρόπησης π.χ. της φυγής.

 

Θέση 4: ΚΡΙΣΕΙΣ

Ψυχώσεις εκδηλώνονται συχνότερα σε περιόδους, που συνδέονται για το άτομο με ανασφάλεια, στις λεγόμενες φάσεις ανάπτυξης ή μεταβατικές φάσεις: π.χ. όταν έπεται απομάκρυνση από το γονεικό σπίτι ή χωρισμό από σύντροφο, όταν απειλεί η απώλεια ενός σημαντικού συγγενικού προσώπου, όταν ενηλικιώνονται τα παιδιά, πριν την συνταξιοδότηση κλπ…Τέτοιες φάσεις ζωής δεν είναι σκόπιμο να αποφευχθούν, καθώς περιέχουν την ευκαιρία για ωρίμανση του ανθρώπου που τις περνά. Μερικοί άνθρωποι χρειάζονται σε μια τέτοια διαδικασία περισσότερη υποστήριξη ή περισότερο χρόνο από άλλους.

 

Θέση 5: ΚΟΙΝΩΝΙΚΉ ΥΠΟΣΤΉΡΙΞΗ

Το αν θα εκδηλωθεί μια ψύχωση ή όχι εξαρτάται επίσης από τον βαθμό της κοινωνικής στήριξης που βρίσκεται στη διάθεση του ατόμου. Με κάτι τέτοιο εννοούμε προσωπικά και ξένα αποθέματα. Μια προσωπική κοινωνική πατρίδα μειώνει επίσης την πιθανότητα υποτροπών, γιατί μειώνει και την πιθανότητα της απομόνωσης. Αποφασιστικό σ’ αυτήν την διαδικασία είναι συχνά το πόσο έμπιστη και όχι το πόσο συχνή είναι μια σχέση.

 

Θέση 6: ΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΣΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΜΙΑΣ ΨΥΧΩΣΗΣ

Όπως και κάθε άνθρωπος που νιώθει ανασφάλεια και βρίσκεται σε μια κρίση, ένα ψυχωσικός άνθρωπος χρειάζεται ανθρώπινη συνοδεία και υποστήριξη, ηρεμία και χρόνο. Η εξασφάλιση καθημερινών πραγμάτων και η βίωση ενός Απέναντι μπορούν αν είναι σε μια τέτοια φάση σημαντικά και να δράσουν σταθεροποιητικά για το άτομο. Όποιος νιώθει ανασφαλής με τον ίδιο του τον εαυτό χρειάζεται έναν καλοπροαίρετο, αλλά ουδέτερο, δηλαδή εσωτερικά ήρεμο, άνθρωπο, για να αποκτήσει επαφή με τον εαυτό του. Μια άλλη γνώμη, ξεκάθαρα οριοθετημένη, αλλά όχι εχθρικά εκφρασμένη, μπορεί να βοηθήσει στο να προσανατολιστεί ο άνθρωπος που νιώθει ανασφάλεια.

 

Θέση 7: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΦΟΒΟΥ

Μια ψυχωσική εμπειρία μπορεί σημαίνει έναν πολύ βαθύ υπαρξιακό φόβο – φόβο ότι θα διαλυθείς, θα χαθείς, θα ετεροκαθοριστείς, θα σβηστείς από εντυπώσεις που σε κατακλύζουν. Συνηθισμένες, αναμενόμενες για το κάθε άνθρωπο αισθήσεις, όπως η αίσθηση της εξάρτησης από άλλους, απειλής από ανεξήγητες φυσικές ή τεχνολογικές δυνάμεις, βιώνονται χιλιάδες φορές εντονότερα. Σ’ αυτήν τη φάση μπορούν η θαλπωρή και η προστασία να είναι ιδιαίτερα σημαντικές για τον άνθρωπο που βιώνει την ψύχωση. Άλλοι άνθρωποι αισθάνονται κατά τη διάρκεια της ψύχωσης ελάχιστο ή καθόλου φόβο και βιώνουν το χρόνο πριν από το ξέσπασμα της κρίσης σαν την πιο δυσάρεστη στιγμή και την ίδια την ψύχωση σαν μια απελευθέρωση από τον φόβο.

Πόσο και ποιο είδος προστασίας χρειάζεται ή μπορεί να δεχθεί ο καθένας διαφέρει από άτομο σε άτομο και είναι συχνά δύσκολο να διαπιστωθεί. Η ισορροπία μεταξύ απόστασης και προστασίας είναι μερικές φορές πολύ δύσκολη και μπορεί συχνά να επιτευχθεί ευκολότερα από κάποιο ανεξάρτητο πρόσωπο, π.χ. κάποιον εκτός οικογενειακού περιβάλλοντος. Η οικογένεια προσφέρει στην καθημερινή ζωή ψυχωσικών ανθρώπων αφάνταστα πολλά, χρειάζεται όμως στήριξη και για ορισμένα διαστήματα ξεκούραση από το έργο αυτό.

 

Θέση 8: ΜΟΡΦΕΣ

Αναλογικά με την εικόνα της ιδιαίτερα λεπτής (συναισθηματικής) επιδερμίδας των ανθρώπων που βιώνουν ψυχωσικές εμπειρίες μπορούν να διακριθούν με σχετική σαφήνεια δύο είδη εμφάνισης της ψύχωσης. Από την μια πρόκειται για την αίσθηση ότι εντυπώσεις και πληροφορίες απ’ έξω εισβάλλουν ανεμπόδιστα και αφιλτράριστα στο εσωτερικό της ψυχής. Μέσα απ’ αυτό μπορεί να αναδυθεί ένα συναίσθημα απειλής ή καταδίωξης («παρανοϊκή ψύχωση»). Μπορεί όμως να συμβεί και το αντίθετο και να νιώθει κανείς ότι πολύ προσωπικές, εν μέρει ίσως και ασυνείδητες εικόνες από το εσωτερικό της ψυχής διαπερνούν την επιδερμίδα και παίρνουν μορφή ή αρχίζουν να μιλούν σαν φωνές («παραισθήσεις»).

Οι περισσότεροι άνθρωποι γνωρίζουν τέτοιες καταστάσεις σε περιπτώσεις υψηλού πυρετού.

Και οι δύο αυτές αισθήσεις μπορούν να αναμειχθούν μεταξύ τους και να συνδεθούν με ισχυρό φόβο. Πέρα από την αντίληψη και τα αισθήματα μπορούν σε μια ψύχωση να μεταβληθούν και να μπερδευτούον η σκέψη και ο λόγος. Αυτή η αλλαγή μπορεί να βιωθεί υποκειμενικά σαν διεύρυνση ή σαν επιβάρυνση. Μια τέτοια ψύχωση, που συμπεριλαμβάνει μ’ αυτήν την μορφή όλον τον άνθρωπο, την σκέψη και το συναίσθημά του χαρακτηρίζεται επίσης σαν «σχιζοφρενική ψύχωση».Ο απειλητικός τόνος που συνοδεύει αυτόν τον όρο συναντάται κατά κύριο λόγο στον γερμανόφωνο χώρο και παραπέμπει στην εγκληματική πολιτική των Ναζί.

 

ΘΕΣΗ 9: ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΕΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ

Πώς πρέπει να αντιμετωπιστεί μια ψύχωση είναι κάτι που πρέπει να αποφασιστεί από τον καθένα προσωπικά. Γι’ αυτό είναι καλό να αποφεύγονται κατά το δυνατόν καθοδηγητικές παρεμβάσεις, που προσβάλλουν ακομα περισσότερο την σοβαρότητα του ατόμου που υφίσταται την κατάσταση. Αντιθέτως καλούμαστε να αναζητήσουμε τρόπους ενίσχυσης ή επαναφοράς αυτής της σοβαρότητας, διατηρώντας π.χ. τομείς της καθημερινότητας σε λειτουργία και συζητώντας με τον ενδιαφερόμενο στρατηγικές αντιμετώπισης. Οφείλουμε να αντιμετωπίζουμε την ίδια την ψύχωση με σεβασμό. Αυτό περικλείει την πεποίθηση ότι της αναλογεί μια υποκειμενική σημασία. Μ’ αυτήν την έννοια γίνεται κατανοητό το πώς ορισμένοι άνθρωποι, που σε μια ψύχωση βιώνουν μια υπαρξιακή αβεβαιότητα, προσπαθούν να ελέγξουν τον τρομακτικό φόβο τους στρεφόμενοι σε συγκεκριμένα αντικείμενα, τα οποία πιστεύουν ότι προκαλούν το κακό. Κατά κάποιον τρόπο είναι ευκολότερο να αντέξει κανείς την σκέψη ότι δηλητηριάζεται από μια κούπα, παρά ότι καταρρέει εσωτερικά. Μ’ αυτήν την έννοια μπορεί κανείς να κατανοήσει αρκετά από τα συμπτώματα μιας ψύχωσης σαν μια προσπάθεια αντιμετώπισης ενός ακραίου φόβου.

 

ΘΕΣΗ 10: Ο ΧΡΟΝΟΣ

Σχεδόν όλες οι ψυχώσεις περνούν μόνες τους και χωρίς φαρμακευτική αγωγή μετά από ορισμένο χρόνο. Αυτό εξηγείται μεταξύ άλλων και από το γεγονός, ότι μια τόσο κουραστική διαδικασία δεν είναι δυνατόν να την αντέξει κανείς για πάντα. Μερικές φορές επέρχεται αμέσως μετά μια καταθλιπτική φάση. Αν κάποιοι άνθρωποι εμφανίζονται στο μεσοδιάστημα μεταξύ ψυχωσικών εμπειριών περίεργοι και μυστήριοι,αυτό δεν πρέπει να το αποδώσουμε αναγκαστικά στην ψύχωση, αλλά μπορεί να είναι και έκφραση των ιδιαιτερότητας του συγκεκριμένου ανθρώπου. Την κατάσταση του ιδρυματισμού, στην οποία ένας άνθρωπος μοιάζει σε λήθαργο, χωρίς ενδιαφέροντα, παθητικός και ψυχικά πτωχευμένος, πρέπει να την δούμε ως το αποτέλεσμα κακής ιατρικής φροντίδας, κυρίως μιας πολύ μακρόχρονης και υπό κακές συνθήκες νοσηλείας.

 

Θέση 11: ΜΑΝΙΟΚΑΤΑΘΛΙΠΤΙΚΉ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ

Εκτός από τις ψυχώσεις που περιγράφηκαν ως τώρα (που ονομάζονται από τους ψυχίατρους μερικές φορές παρανοική, παραληρητική ή σχιζοφρενική ψύχωση), υπάρχει ακόμα μια μορφή, που επιδρά λιγότερο στην σκέψη και την αντίληψη, αλλά πολύ περισσότερο στην διάθεση. Η διάθεση μπορεί σ΄ αυτήν την περίπτωση να είναι ή ακραία αρνητική (καταθλιπτική) ή ακραία εύθυμη (μανιακή). Συχνότερεςείναι οι φάσεις της κατάθλιψης. Μερικοί άνθρωποι γνωρίζουν και τις δύο καταστάσεις. Σ΄αυτήν την περίπτωση δεν μπορεί κανείς να ζήσει ολοκληρωμένα ούτε την χαρά, ούτε τη θλίψη. Το πρόσωπο που ζει αυτήν την κατάσταση μοιάζει να έχει αλλάξει στην προσωπικότητά του, δεν νιώθει πια ο εαυτός του. Από αυτήν την οπτική γωνία η κατάθλιψη και η μανία αποτελούν τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος και μπορούν να χρησιμεύσουν για προστασία του προσώπου από μια ανυπόφορη αίσθηση. Το να είναι τότε κανείς πράγματι χαρούμενος ή πράγματι λυπημένος, η ακόμα και πράγματι οργισμένος, αντί να στρέφει τα πάντα ενάντια στον εαυτό του, μπορεί να αποτελεί κιόλας το πρώτο βήμα για την έξοδο από την αρρώστεια και την ψυχική απομόνωση.

 

Θέση 12: ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ

Φυσικά δεν καταλήγει κάθε κατάθλιψη σε ψύχωση. Ο καθένας μας γνωρίζει αρνητικές ψυχικές διαθέσεις μετά από οδυνηρά συμβάντα (αντιδραστική κατάθλιψη) ή δυσάρεστες καταστάσεις, που διαρκούν βέβαια περισσότερο, αλλά είναι κατανοητές μέσα από την βιογραφία του προσώπου ή συνδέσεις που είναι ορατές στην προσωπική ιστορία του προσώπου που τις ζει (και μερικές φορές ονομάζονται νευρωσική κατάθλιψη). Βεβαίως και μια ψυχωσικού χαρακτήρα κατάθλιψη ή μια μανιοκατάθλιψη σχετίζεται με την βιογραφία και τις προοπτικές ζωής του ατόμου, είναι όμως σαφώς δυσκολότερο να κατανοηθούν αυτές οι συσχετίσεις, γιατί μοιάζει να μεταβάλλεται όλη η προσωπικότητα του ατόμου. Ο χαρακτηρισμός ενδογενής κατάθλιψη είναι παρόλ’ αυτά παραπλανητικός: το να αναπτύσσεται μια κατάθλιψη «από μέσα προς τα έξω» μοιάζει βέβαια φυσιολογικό. Ωστόσο είναι αδύνατον να διαχωριστεί ο εσωτερικός κόσμος ενός ανθρώπου σε μια προσωπική ιστορική πορεία από τις εμπειρίες και τα βιώματά του. Το να χαρακτηρίσουμε μια κατάθλιψη ψυχωσική σημαίνει κατά πρώτον μια εκτίμηση σχεστικά με το πόσο συνολικά πλήττεται ο άνθρωπος από την κατάσταση που ζει.

 

Θέση 13: ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΓΟΝΙΔΙΑ

Οι ψυχώσεις δεν κληρονομούνται. Δεν πρόκειται για τα γονίδια. Ένα συγκεκριμένο ταμπεραμέντο και μ’ αυτήν την έννοια ένας βαθμός ευαισθησίας ίσως να είναι εν μέρει και γενετικά καθορισμένα, κληροδοτείται ωστόσο και κοινωνικά, με τον μηχανισμό της μάθησης στα πρώιμα παιδικά χρόνια. Τα χαρακτηριστικά αυτά, που μπορούν να έχουν σημασία σε μια ψύχωση, δεν αποτελούν βεβαίως παράγοντες νόσου, αλλά καταρχήν αξιαγάπητα χαρακτηριστικά προσωπικότητας.

 

Θέση 14: ΒΙΟ-ΛΟΓΙΑ

Όπως και σε όλες τις ψυχικές καταστάσεις έτσι και στις ψυχώσεις συμμετέχουν και βιολογικοί παράγοντες. Το σώμα βρίσκεται σε μια περίπλοκη αλληλεπίδραση με την ψυχή, εκκρίνει ορμόνες και αλλάζει τις διαδικασίες μεταβολισμού, την καρδιακή συχνότητα και την πίεση του αίματος. Η χρονική διαδοχή μεταξύ αυτών των δύο είναι αδύνατον να ξεκαθαριστεί. Σώμα και ψυχή αποτελούν μια ολότητα. Δεν υπάρχει, όπως και ούτε υπήρξε ποτέ, οποιουδήποτε είδους απόδειξη για μια σχιζοφρενική πάθηση με αμιγώς σωματικές αιτίες («Σωμάτωση»).

 

Θέση 15: ΦΆΡΜΑΚΑ

Τα φάρμακα μπορούν επιφανειακά να παραμερίσουν προσωρινά ένα ψυχωσικό σύμπτωμα. Παρόλ’ αυτά ως μοναδική θεραπευτική παρέμβαση δεν ανταποκρίνονται ούτε στην ανθρώπινη ενότητα σώματος–ψυχής, ούτε στην ιδέα ότι κάθε σύμπτωμα έχει μια υποκειμενική για το πρόσωπο που το ζει αξία ως προσπάθεια λύσης. Τα φάρμακα μπορούν να προσδώσουν σε μια φάση ιδιαίτερης ευαλωτότητας μια τεχνητή προστασία, σαν ένα επιπρόσθετο παλτό σ΄ έναν άνθρωπο με λεπτή επιδερμίδα. Αν αυτό το τεχνητό ρούχο δεν ταιριάζει ακριβώς, γίνεται το ίδιο ενοχλητικό. ΄Ενα μέρος των λεγόμενων παρενεργειών μπορεί βεβαίως να αρθεί μέσω άλλων φαρμάκων, στις περισσότερες περιπτώσεις παραμένει όμως κάποια σοβαρή επιβάρυνση για το άτομο μέσω της λήψης ψυχοφαρμάκων. Συχνά είναι μάλιστα δύσκολο να γίνει διαχωρισμός ανάμεσα στις εκφάνσεις της ψύχωσης και τις παρενέργειες των φαρμάκων. Ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο είναι σημαντικό να αναλαμβάνει ο καθένας μόνος του την ευθύνη για τα φάρμακα, να συγκαθορίζει τον τρόπο και τις ποσότητες λήψης τους, να παρατηρεί τη δράση τους και να συζητά με τον γιατρό. Μια συνεχόμενη φαρμακοληψία χωρίς προσπάθεια να σταματήσει κανείς αποτελεί παταγώδες σφάλμα – μεταξύ των άλλων και λόγω πιθανών συνεπειών μετά από μακροχρόνια χρήση («όψιμη δυσκινησία»). Φαρμακοθεραπεία σε περίοδο κρίσης μπορεί να βοηθήσει στο να αντέξει κανείς τον φόβο μέσα στην ψύχωση ή να προστατευτεί ήδη πιο πριν με το πρώτο αίσθημα απειλής από μια υποτροπή. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις μπορεί μάλιστα να είναι και σωτήρια για τη ζωή, όταν για παράδειγμα προστατεύσει από μια ακούσια παρορμητική αυτοκτονία.

 

Θέση 16: ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ

Η εξέλιξη των ψυχωσικών διαταραχών είναι τόσο διαφορετική όσο και η ίδια η ζωή. Παλιότεροι ισχυρισμοί, ότι οι υποτροπές είναι αναπόφευκτες και η εξέλιξη πάντα αρνητική, έχουν ανατραπεί. Στο ένα τέταρτο περίπου των ανθρώπων που εμφανίζουν ψύχωση η ψύχωση εξαφανίζεται χωρίς να αφήσει ίχνη και δεν επανεμφανίζεται ποτέ. Στο δεύτερο τέταρτο μπορεί να επανεμφανιστεί σε συνθήκες ακραίας επιβάρυνσης. Αυτό σημαίνει ότι είναι σημαντικό να γνωρίζει κανείς τις εναρκτήριες στιγμές και τις συνυπεύθυνες συνθήκες, ώστε να τις αποφύγει κατά το δυνατόν. Και για περίπου ένα τέεταρτο ακόμα παραμένει μόνιμη μια ευαλωτότητα και μια επιβάρυνση στις κοινωνικές επαφές. Που σημαίνει ότι στην ανάπτυξη της προσωπικής ζωής, π.χ. στην εργασία ή στην κατοικία, μπορεί να βοηθήσει μια επιπλέον στήριξη και προστασία. Σ’ ένα ακόμη τέταρτο ψυχωσικές εμπειρίες εμφανίζονται στην ζωή του ανθρώπου πότε-πότε και δεν μπορούν πια να διαχωριστούν απ’ την προσωπική ιδιαιτερότητα αυτού του ανθρώπου. Τέτοιοι άνθρωποι αρέσκονται να εμφανίζονται κτά διαστήματα απόμακροι και μυστηριώδεις και να ξεχωρίζουν έτσι με τις συνήθειές τους από τους άλλους ανθρώπους. Σε καμιά περίπτωση δεν σημαίνει αυτό ότι πρέπει να υφίστανται συνεχώς εσωτερικές νοσηλείες. Πολύ περισσότερο καλούμαστε να δημιουργήσουμε μέτρα στήριξης στην καθημερινότητά τους, που να σέβονται την ιδιαιτερότητα αυτών των ανθρώπων.


Θέση 17: ΠΡΟΛΗΨΗ

Το πώς μπορούν να προληφθούν νέα ψυχωσικά επεισόδια είναι θέμα που απαντάται μόνο πολύ προσωπικά. Ποιες κρίσιμες καταστάσεις πρέπει να αποφύγω, ποια επιπλέον βοήθεια θα χρειαστώ, τι συμβάλλει στην σταθερότητά μου; Γενικά ισχύει ότι σχέσεις εμπιστοσύνης, μια κανονική ροή στην καθημερινότητα, καθώς και η αποφυγή έκθεσης του ατόμου σε υπερβολικά πολλές ή υπερβολικά λίγες απαιτήσεις, συμβάλλουν στην σταθεροποίησή του.

 

Θέση 18: ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΗΤΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ

Οι περισσότεροι άνθρωποι που έχουν βιώσει ψυχωσικά επεισόδια γνωρίζουν προειδοποιητικά σημεία, που προαναγγέλουν τον ερχομό μιας ψύχωσης. Αυτά μπορεί να είναι διαφορετικά από άτομο σε άτομο. Σχετικά συχνά πρόκειται για καταστάσεις όπως η αϋπνία ή μεγάλη εσωτερική ανησυχία. Άλλοι άνθρωποι, που τείνουν σε μια νέα ψυχωσική εμπειρία, παρατηρούν στον εαυτό τους μια αυξημένη εσωστρέφεια στην επικοινωνιακή συμπεριφορά τους με άλλους ανθρώπους, μοιάζουν δηλαδή να είναι αφηρημένοι στην επικοινωνία τους, γιατί απορροφώνται από το εσωτερικό τους βίωμα. Εδώ μπορούν οι φίλοι και συγγενείς κατά το δυνατόν χωρίς πανικό να επιστήσουν στο ενδιαφερόμενο πρόσωπο την προσοχή σ’ αυτές τις αλλαγές.

 

Θέση 19: ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Σχετικά με την συχνότητα εμφάνισης ψυχωσικών διαταραχών υπάρχουν διάφορα στοιχεία. Εκτιμάται ότι περίπου 1% όλων των ανθρώπων ζουν στη διάρκεια της ζωής τους μια ψυχωσική εμπειρία. Πιστεύεται ότι υπάρχουν σε όλες τις χώρες και όλους τους πολιτισμούς καταστάσεις συγκρίσιμες με την ψύχωση, διαφέρει όμως πάρα πολύ η κοινωνική αξιολόγηση και η κοινωνική αναγνώριση του ενδιαφερόμενου προσώπου. Το γεγονός ότι υπάρχει παντού ψύχωση οδηγεί πολλούς ερευνητές να υποθέσουν ότι πολιτισμικοί παράγοντες δεν παίζουν κανέναν ρόλο. Θα μπορούσε όμως να υποθέσει κανείς αντιθέτως ότι όλοι οι πολιτισμοί χρειάζονται ψυχώσεις και ψυχωσικούς ανθρώπους, ώστε να αντιπαρατεθούν σε ακραία άκαμπτες δομές και να τις κάνουν υποφερτές. Έτσι υπήρχε στους Ινδιάνους δίπλα στον Σαμάνο ένα είδος υψηλόβαθμου ιερέα, του Κοσάρου, που μόνος αυτός είχε την άδεια μέσα από την Γελοιοποίηση ή συμπεριφορές ψυχωσικού χαρακτήρα να διακόψει συγκεκριμένες τελετουργίες και να τις κάνει κατ΄αυτόν τον τρόπο πιο υποφερτές. Αν υπάρχουν παντού ψυχώσεις, αξίζει επίσης να σκεφτούμε μήπως συγκεκριμένοι επιβαρυντικοί παράγοντες – όπως π.χ. απειλητικός καταιγισμός ερεθισμάτων, υπερβολική πίεση για απόδοση, αυξανόμενη απομόνωση, αξεπέραστα αισθήματα φόβου με αφορμή την καταστροφή του περιβάλλοντος ή επαπειλούντες πολέμους – στο μεταξύ ισχύουν παντού και απλώς δεν γίνονται πια αντιληπτοί από την πλειοψηφία των ανθρώπων που τους υφίστανται. Πιθανόν απ’ την άλλη πλευρά η ικανότητα να αντιλαμβάνεται κανείς τέτοιου είδους απειλές και κινδύνους να συνεπιφέρει και μια αυξημένη πιθανότητα ανάπτυξης ψυχωσικής εμπειρίας. Μια πολιτισμική σημασία μπορεί επίσης να έχει το γεγονός ότι η ψύχωση είναι πλούσια σε τελετουργίες, σύμβολα και συστικής σημασίες. Η «φυσιολογική» ζωή μοιάζει αντίθετα να είναι πλούσια σε γενικούς καθορισμούς του τι είναι σωστό και τι όχι, και σε πληθωρισμό πληροφορίας μέσα από τα ΜΜΕ και φτωχή σε ατομικά τελετουργικά, που μαρκάρουν τις ανθρώπινες μεταβάσεις. Η ψυχωσική εμπειρία μας βοηθάει να αντικαθρεφτίσουμε αυτή μας την γενικευμένη φτώχεια.

Σίγουρα κανένας από όλους αυτούς τους παράγοντες δεν είναι από μόνος του καθοριστικός. Παρόλ’ αυτά είναι σημαντικό να έχουμε στο μυαλό μας, ότι δεν αρκεί μόνο να προσπαθούμε να νικήσουμε την ψύχωση, αλλά να συλλάβουμε και να πάρουμε στα σοβαρά την πολιτισμική της σημασία.

 

Θέση 20: Η ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΝΟΗΜΑΤΟΔΟΣΙΑ

Πολλοί άνθρωποι με ψυχωσική εμπειρία δίνουν στο βίωμά τους όχι μόνο μια πολιτισμική, αλλά και μια προσωπική σημασία. Το ψυχωσικό βίωμα σηματοδότησε στην προσωπική τους βιογραφία μια στροφή, μετά απ’ αυτό βλέπουν κάποια χαρακτηριστικά ή εμπειρίες με άλλα μάτια και αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους πιο ολοκληρωμένα. Αυτή η ερμηνεία ίσως θεωρηθεί μια προσπάθεια να αντέξει κανείς το τι έχει ζήσει, αυτό όμως δεν το κάνει λιγότερο σημαντικό. Για να μπορέσει λοιπόν κανείς να κατανοήσει και να τοποθετήσει ιστορικά και σημασιοδοτικά την προσωπική του ψυχωσική εμπειρία στη ζωή του βοηθά αφάνταστα η επαφή και η ανταλλαγή με άλλους ανθρώπους με παρόμοιες εμπειρίες. Στην αναζήτηση μιας προσωπικής σημασίας μπορούν επίσης να βοηθήσουν και ψυχοθεραπευτικές συναντήσεις.

Παρακαλείστε να δείτε αυτές τις θέσεις σαν μια συλλογή ιδεών, που καλείστε να αλλάξετε, να διορθώσετε και να συμπληρώσετε. Πολλές απ’ αυτές γεννήθηκαν μέσα από συζητήσεις με ασθενείς. Βοηθείστε μας να τις εξελίξουμε παραπέρα. Μιλήστε μαζί μας για τις εμπειρίες σας.

Ανοιχτή Συνέλευση εργαζομένων στα επαγγέλματα ψυχικής υγείας και ειδικής αγωγής Δευτέρα 12/07

Την Παρασκευή 2/07 μετά από κάλεσμα πρωτοβουλίας εργαζομένων για ανοιχτή συνέλευση σχετικά με τα εξής:

  • τις συνθήκες εργασίας μας και την επισφάλεια που βιώνουμε έχοντας ή και ψάχνοντας για δουλειά
  • τον κοινωνικό μας ρόλο, τη φύση της δουλείας μας και το πώς αυτή επηρεάζει τις εργασιακές μας διεκδικήσεις
  • την έναρξη κύκλων αυτομόρφωσης ως πολιτική απάντηση στο εμπόριο της γνώσης (σεμινάρια, εκπαιδεύσεις, επιμορφώσεις) που αντιμετωπίζουμε

συζητήσαμε τα εξής θέματα:

  • η θεώρηση μας ότι η ειδική αγωγή και η ψυχική υγεία αποτελούν κοινό τόπο
  • η ανάγκη συλλογικών αγώνων και κοινών δράσεων του συνόλου των εργαζομένων σε αυτούς τους χώρους πέρα από συντεχνιακά και κλαδικά συμφέροντα 
  • τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε στους χώρους εργασίας μας αλλά και τα γενικότερα προβλήματα του χώρου της ειδικής αγωγής και της ψυχικής υγείας
  • το ζήτημα της κρίσης, τι επιφέρει στην εργασιακή μας καθημερινότητα και τις εργασιακές μας σχέσεις καθώς και στο περιεχόμενο και την εκτέλεση του κοινωνικού μας ρόλου
  • προοπτική δημιουργίας σωματείου/επικοινωνία με ήδη υπάρχοντα σωματεία
  • οργάνωση έναρξης κύκλων αυτομόρφωσης

 

Επίσης έγιναν παρεμβάσεις από το σωματείο εργαζομένων στις Κοινωνικές Υπηρεσίες Ιδιωτικών Φορέων και  από το σωματείο βάσης εργαζομένων σε Μ.Κ.Ο.

Η πολυάριθμη παρουσία, η δυναμική των τοποθετήσεων και η συνολικά αναδειχθείσα ανάγκη συλλογικής δράσης οδήγησε σε επόμενο κάλεσμα ανοιχτής συνέλευσης για τη Δευτέρα 12/07 στις 20:30 στο Πολυτεχνείο (κτίριο Γκίνη) με τις εξής θεματικές:

  • παρουσίαση των επιμέρους προβληματικών ανά φορέα
  • ενημέρωση από δικηγόρους για τα χαρακτηριστικά διάφορων τύπων σωματείων και τα διαδικαστικά θέματα δημιουργίας τους
  • κάλεσμα σε ήδη υπάρχοντα σωματεία
  • καταγραφή προσφερόμενων σεμιναρίων αυτομόρφωσης και οργάνωση αυτής της διαδικασίας
  • επεξεργασία μορφής και χαρακτηριστικών της συνέλευσης  

CfP: Biennial Conference of the International Society for Theoretical Psychology 2011 – Thessaloniki

14th Biennial Conference of the International Society for Theoretical Psychology 2011 

in Thessaloniki, Greece 

(27 June – 1 July, 2011)


Doing Psychology Under New Conditions

The ISTP conference offers a welcoming venue for contributions from all currents in and approaches to theoretical psychology. These could include such approaches as activity theory, anthropological psychology, cognitive science, critical psychology, cultural psychology, developmental theory, ecological psychology, epistemology, ethics, evolutionary psychology, feminist psychology, hermeneutics, history of psychology, indigenous psychologies, phenomenology, philosophical psychology, postcolonial theory, postmodern psychology, psychoanalytic theory, social constructionism, systems theory, theoretical neuroscience, and theory of psychological practice.

As such this ISTP conference will once again be a vibrant meeting place for psychologists and scholars from other disciplines to debate ongoing and emergent themes in contemporary theory and practice. The conference offers a venue for contributing to a trans-national and trans-disciplinary discussion, and for generating collaborations with colleagues from all over the world.

Besides welcoming contributions from all areas of theoretical psychology, we also specifically invite contributions that reflect on the conference theme, ‘Doing psychology under new conditions’. In this regard it may be noted that we are presently facing new structural conditions on a global scale together with the dismantling of some familiar social fabrics. Such changes affect the practices of research and education at our universities, which means psychologists are increasingly challenged to consider if and how they can align their practices with these new conditions.

With this background in mind, we specifically invite contributions that reflect on the breadth of contemporary ways of doing psychology (from neuroscience through behavioural genetics, evolutionary psychology, psychoanalysis, discourse analysis to materialistic and historical approaches to psychology) and on the specific social and historical conditions that give rise to these approaches to psychological theory and practice. More specifically, the conference aims to provide a forum for discussions that will deepen our understanding of the links between psychological theory and the social practice of psychology in the world today. Some of the guiding questions may include the following:

*In the 20th century, psychology’s social functions largely pertained to the governance of labor power and the social integration/exclusion of individuals. Have these functions changed now in the 21st century, in the era of “New Subjectivities”, and if so how?
*Are psychological research, practice and theory today about the inhabitance of new market niches?
*What is the relevance of theoretical psychology at this time of rapid social change and standstill? How can theoretical psychology contribute to the emerging transnational landscape?
*How can we account for psychologists as agents in producing psychology and for the many others as agents in using psychology?
*How do debates and discussions in theoretical psychology resonate with the practical concerns of the discipline?
*How do recent formulations of how research and practice are best undertaken (such as ideas about evidence-based research/practice or science-practitioner models) affect the relationships between research and practice?
* How are questions about the role of theory in psychological praxis opened up, contested and debated?
* How does the work of psychologists who focus on educational and working regimes affect the theoretical debates of the discipline? Are the changing contents and contexts of psychological work contributing to new connections between psychological practice and theory?

The conference will be hosted in the Department of Primary Education, Aristotle University of Thessalonica, Greece (www.istp2011.net).
The deadline for abstract submissions is 1 November 2010, but we will consider earlier submissions in order to accommodate participants who need to apply for funding.
Abstracts should be no longer than 300 words and should include the full names, institutional affiliations and contact details (physical address, fax number and email) of each author.
Abstracts should also indicate whether the contribution will take the form of an oral presentation or a poster, and whether any audiovisual equipment will be required.
For symposia and roundtable discussions an abstract of no more than 250 words is required, along with short (no more than 150 words each) summaries of each individual contribution.
Abstract should be submitted to the following email address:
abstract.istp2011@gmail.com